Тұман – көзді байлап, жолды жасыратын, адамды адастыратын табиғи құбылыс. Қазақ халқы тұманды қиындықпен, белгісіздікпен және қауіп-қатермен байланыстырған. «Тұманды күні адасқан оңай» деп, мұндай ауа райында сапарға шығудан сақтандырған. Тұман тек физикалық кедергі емес, сонымен бірге болашақтың бұлыңғырлығын білдіретін метафора ретінде де қолданылады. Бұл қысқа, бірақ нұсқа мақал тұманның шаруашылыққа тигізетін зиянын дәл сипаттайды. Тұман туралы ізденушілер бұл сөздің астарындағы «жұт» ұғымына назар аударуы керек. Тұман – малдың жайылуына кедергі келтіріп, шығынға ұшырататын табиғаттың қатал мінезі.
Тұман туралы таңдаулы мақалдар
- Тұмау – аяғы құрт, тұман – аяғы жұт.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Тұман – аяғы жұт» деген болжам нені білдіреді?
Қыста немесе ерте көктемде түскен қалың тұман көбінесе көктайғаққа (мұзға) ұласады. Ал көктайғақ малдың тебіндеп жайылуына мүмкіндік бермей, жаппай қырылуына (жұтқа) әкеп соғады. Сондықтан шаруалар тұманды жұттың хабаршысы деп қауіптенген. Тұман туралы бұл мақал шаруашылық тәжірибесінен туған.
Тұмау мен тұман неге қатар қойылған?
Бұл сөз ұйқасы ғана емес, мағыналық жақындық. Тұмау ауруы асқынса денсаулыққа қауіпті (құрт ауруына айналуы мүмкін) болса, тұман да табиғат үшін қауіпті салдарға (жұтқа) әкеледі. Екеуі де басында жеңіл көрінгенімен, аяғы ауыр болуы мүмкін екенін ескертеді.
Тұманның символикалық мағынасы қандай?
Халық ауыз әдебиетінде тұман көбінесе түсініксіз жағдайды, адасуды, мақсаттың айқын еместігін білдіреді. Тұман туралы айтылғанда, ол адамның басына түскен қиын, тығырыққа тірелген сәтті бейнелеуі мүмкін.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
