Тізгін – атты басқарудың ең маңызды құралы. Ол шабандоздың қолында болады және аттың басын тежеуге, бұруға немесе тоқтатуға қызмет етеді. Ауыспалы мағынада тізгін – биліктің, басқарудың және ерік-жігердің символы. «Тізгінді қолға алу» – жағдайды бақылау, басшылық ету деген сөз. Ал «тізгінді босату» – еркіндік беру немесе жағдайды уыстан шығарып алу. Тізгін туралы мақалдарда адамның өзін-өзі ұстауы, тілге сақ болуы және тәуелсіздік мәселелері көтеріледі. Ер жігіт өз тағдырының тізгінін өзі ұстауы керек деген қағида халықтық тәрбиенің негізі саналған. Төмендегі нақылдар билік пен жауапкершіліктің салмағын көрсетеді.
Тізгін туралы таңдаулы мақалдар
- Тізгінін берсең тізерлеп отырар.
- Өз тізгінін өзі бермес.
- Тізгінді қолға алсаң, тіліңді тый.
- Тізгінді жігіт өз қолында.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Тізгінді қолға алсаң, тіліңді тый» мақалы басшыларға арналған ба?
Иә, бұл – билік басындағы адамға берілген кеңес. Егер басшылық (тізгін) қолыңа тисе, артық сөйлеуді, мақтануды немесе орынсыз уәде беруді доғар. Іспен дәлелде, сөзіңе жауапты бол деген мағынада. Билік пен жауапкершілік артқан сайын, сөздің салмағы да артатынын ескертеді. Тізгін туралы бұл сөз саяси мәдениеттің үлгісі.
«Тізгінін берсең тізерлеп отырар» деген сөз нені меңзейді?
Бұл – өз еркіңді, билігіңді басқаға беріп қоюдың салдары туралы ескерту. Егер өз тағдырыңның немесе мүлкіңнің тізгінін өзгенің қолына ұстатсаң, ол сені қалауынша басқарады, тіпті қорлайды (тізерлетеді). Бұл мақал тәуелсіздікті сақтауға және өз ісіңе өзің қожа болуға шақырады.
«Тізгінді жігіт» деп қандай адамды айтады?
Бұл – өзін-өзі ұстай білетін, сабырлы, әр ісін ақылға салып шешетін, мінезді жігіттің сипаттамасы. Ол ашуын тежей алады, нәпсісін тыя алады және өмірлік мақсатына жететін жолды өзі таңдайды. Яғни, өмірінің тізгіні өз қолындағы азамат.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
