Тіс – адамның жасын, денсаулығын және сөйлеу мәнерін білдіретін маңызды белгі. Халық даналығында «тіс» сөзі құпияны сақтау («тіс жармау»), еңбектену («істемеген тістемейді») және тәжірибе («тісі шыққан») мағыналарында жиі қолданылады. Бұл мақалада біз Тіс туралы айтылған ең ұтымды мақал-мәтелдерді назарларыңызға ұсынамыз. Тістің шығуы – балалық шақтың бір белесі болса, тістің түсуі – кәріліктің нышаны. «Отыз тістен шыққан сөз отыз рулы елге таралар» деген мақал сөздің, ақпараттың қаншалықты жылдам тарайтынын ескертеді. Төмендегі нақылдар арқылы ата-бабаларымыздың сөз қадірін білуге, еңбек етуге және сақтыққа шақырған өсиеттерін танимыз.
Тіс туралы таңдаулы мақалдар
- Баланың сегізінде тісі түседі, сексенінде ердің ерге ісі түседі.
- Істемеген тістемейді.
- Аузы құлып сандықты тіс ашпаса, тіл ашар.
- Отыз тістен шыққан сөз отыз рулы елге таралар.
- Тісі шыққан балаға шайнап берген ас болмас.
- Жатқан жері даладай, екі өркеші баладай, азу тісі қаладай, жабуы жамшыдай, құйрығы қамшыдай, бура сойған не сұмдық.
- Жақсы аттың тісін ашпа, жақсы кісінің жасын сұрама.
- Тістейтін жылқы тісін көрсетпейді.
- Бұйырған малға тіс тисін.
- Қалтасында тиыны жоқ, түйенің тісін ашып көреді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Істемеген тістемейді» мақалының тәрбиелік мәні неде?
Бұл – еңбекке баулудың ең қарапайым әрі түсінікті формуласы. Еңбек етпеген адам тамақ ішпейді, яғни табысқа жетпейді. Нан тапқың келсе, жалқауланбай жұмыс істеу керектігін қатаң ескертетін сөз.
Тіс туралы мақалдарда сыр сақтау мәселесі қалай айтылады?
«Отыз тістен шыққан сөз отыз рулы елге таралар» деген мақал құпияның сақталмайтынын ескертеді. Ауызды (тісті) берік ұстамасаң, айтылған сөз лезде бүкіл елге жайылып кетеді. Сондықтан айтпас бұрын ойлану қажет.
«Жақсы аттың тісін ашпа, жақсы кісінің жасын сұрама» дегенді қалай түсінеміз?
Жылқының жасын тісіне қарап біледі, бірақ жақсы ат болса, оның жасы маңызды емес. Сол сияқты, сыйлы, жақсы адамның жасын сұрау әдепсіздік саналады. Бұл мақал адамды сыртқы белгісіне немесе жасына қарап емес, ісі мен қадір-қасиетіне қарап бағалауға шақырады.
«Тістейтін жылқы тісін көрсетпейді» деген ескерту нені білдіреді?
Бұл қауіптің аяқ астынан және үнсіз келетінін білдіреді. Нағыз қауіпті дұшпан немесе зиянкес адам өз ниетін ашық білдірмейді, күлкінің астында жасырынып жүріп, кенеттен соққы жасайды. Сондықтан сақ болу керектігін меңзейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
