Тіл – қарым-қатынас құралы ғана емес, ұлттың жаны, өнердің басы және адамның ең қауіпті қаруы. Қазақ халқы «Өнер алды – қызыл тіл» деп шешендік өнерді барлық өнердің төресі санаған. Бір ауыз сөзбен елді бітістірген немесе бір ауыз сөзбен жауды қайырған би-шешендер тарихымызда аз емес. Осы жазбада Тіл туралы айтылған даналық сөздер топтастырылды. Тілдің құдіреті шексіз: ол тас жарады, жүректі емдейді, бірақ абайламасаң, бас жарады. Сөз қадірін білу, орынды сөйлеу және тіл тазалығын сақтау – әрбір адамның парызы. «Тіл буынсыз, ой түпсіз» дегендей, адам ойының шегі жоқ, ал оны жеткізетін тілдің икемділігінде шек болмайды. Ұсынылып отырған мақалдар тілдің қоғамдағы, ғылымдағы және күнделікті өмірдегі маңызын жан-жақты ашып көрсетеді.
Тіл туралы таңдаулы мақалдар
- Қағазға тіл бітірген – қалам, жансызға жан бітірген – адам.
- Қарғыстың ең жаманы: өзің білме, білгеннің тілін алма.
- Кітап, ғалым – тілсіз мұғалім.
- Өнер алды – қызыл тіл.
- Тіл тас жарады, тас жармаса бас жарады.
- Шебердің қолы ортақ, шешеннің тілі ортақ.
- Тіл буынсыз, ой түпсіз.
- Сүйрендеген қызыл тіл, сүйгеніңнен айырар, я жауынды қайырар.
- Шешеннің тілі – шебердің бізі.
- Ат жүйрігі айырады, тіл жүйрігі қайырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Тіл тас жарады, тас жармаса бас жарады» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал сөздің орасан зор күші бар екенін ескертеді. Өткір айтылған сөз тасты да жібітуі мүмкін (мәселені шешеді), бірақ орынсыз, дөрекі айтылған сөз адамның басына бәле болып жабысуы, жанжал тудыруы мүмкін. Сондықтан сөйлемес бұрын ойлану керектігін меңзейді.
Тіл туралы мақалдарда білімнің рөлі қандай?
Тіл мен білім егіз ұғым. «Кітап, ғалым – тілсіз мұғалім» деген сөз білімнің тіл арқылы (жазбаша немесе ауызша) берілетінін көрсетеді. Тіл байлығы – ой байлығының, білімділіктің көрсеткіші. Шешендік өнер де тек табиғи дарын емес, терең білімнің нәтижесі.
«Шебердің қолы ортақ, шешеннің тілі ортақ» деген сөз нені білдіреді?
Бұл мақал дарынды адамдардың өнері бүкіл халыққа қызмет ететінін айтады. Шебердің жасаған бұйымы, шешеннің айтқан ақылы жеке меншік емес, елдің игілігі. Олардың өнері көпшілікке ортақ қазына болып саналады.
Тілдің қауіптілігі туралы қандай ескертулер бар?
«Сүйрендеген қызыл тіл, сүйгеніңнен айырар» деп, көп сөйлеудің, өсек айтудың немесе тілге ие болмаудың зияны туралы айтылады. Тіл жүйрігі жауды қайыруға көмектессе де, абайсыз сөз жақын адамдарды ренжітіп, араға сызат түсіруі мүмкін.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
