Терек – биік, тік өсетін, сәнді ағаш, бірақ ол көбіне жеміс бермейтін ағаштар қатарына жатады. Қазақ фольклорында терек – менмендіктің, пайдасыз биіктіктің немесе кейде тұрақтылықтың (тамыры тереңдігінің) символы. «Теректен нан сұрама» деген сөз оның көлеңкесінен басқа берері жоқ екенін меңзейді. Дегенмен, теректің мықтылығы, дауылға төзімділігі ер-азаматтарға үлгі ретінде айтылады. Жалғыз өскен терек – сопайып тұрған жалғыздықтың белгісі. Терек туралы мақалдар адамды сыртқы түрге алданбауға, пайдалы іспен айналысуға және отбасылық құндылықтарды бағалауға шақырады. Төмендегі нақылдар терек ағашының ерекшеліктерін адам өмірімен салғастыра отырып, ғибратты ойлар түйеді.
Терек туралы таңдаулы мақалдар
- Мәуелі ағаш майысқақ, терек ағаш иілгіш.
- Терек ағаш салмақты, қайың ағаш сыншыл.
- Тамыры терең теректер Тамызда да
қуармас. Тамыры көп жігітті Ешкім батып қузамас. - Жұбайы жоқ еркек те бір — Жапырақсыз терек те бір.
- Теректен нан сұрама.
- Байменен алысып болмас, Терекпенен күресіп болмас.
- Терек – жапырағымен, Денең шүберегімен сұлу.
- Жаңбыр бір жауса, Терек екі жуады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Тамыры терең теректер Тамызда да қуармас» деген мақалдың мағынасы қандай?
Тамыз айы – шөптің қурап, күннің ыситын кезі. Бірақ тамыры жердің терең қабатына жеткен терек суды сол тереңнен алып, жап-жасыл болып тұра береді. Ауыспалы мағынада, білімі терең, негізі мықты немесе қолдаушысы (тамыры/туысы) көп жігіт өмірдің қиыншылықтарына (қуаңшылыққа) мойымайды, орнықты болады деген сөз. Терек туралы бұл теңеу тұрақтылықты дәріптейді.
«Теректен нан сұрама» деп неге кесіп айтқан?
Терек – сәндік және құрылысқа жарайтын ағаш, бірақ ол жеміс (алма, өрік сияқты) бермейді. Бұл мақал адамдарға біреуден қолынан келмейтін нәрсені талап етпеу керектігін ескертеді. Немесе, сырты бүтін, іші түтін, пайдасыз, сараң адамнан қайыр күтпе деген мағынада қолданылады.
«Жұбайы жоқ еркек те бір — Жапырақсыз терек те бір» теңеуі нені білдіреді?
Жапырақсыз терек – сидаң қаққан, сұрықсыз, көлеңкесі жоқ қу ағаш. Отбасы, жары жоқ ер адамның да өмірі дәл солай сәнсіз, жайсыз, қорғанышсыз болады деп сипаттайды. Бұл мақал отбасылық өмірдің адамға көрік, мән-мағына және рухани толықтық беретінін ұғындырады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
