Қазақ халқының нарықтық қатынастар мен сауда-саттыққа араласу тарихы тереңде жатыр. «Теңге» сөзінің түбірі ежелгі түркі тіліндегі «таңба», «денге» сөздерінен бастау алатыны белгілі, бұл валютаның тарихи салмағын көрсетеді. Ақша – тек төлем құралы ғана емес, ол адамның еңбегінің өтеуі, маңдай терінің нәтижесі ретінде бағаланады. Дегенмен, халық даналығы ешқашан дүниені адамгершілік қасиеттерден жоғары қоймаған. Байлық пен ақшаның буына мастанбай, оны үнемдеп, орнымен жарату мәдениеті жастарға үнемі насихатталған. Әсіресе, тиыннан теңге құралатынын, яғни аз нәрсені қанағат тұту арқылы молшылыққа жетуге болатынын ескерткен. Осы беттегі Теңге туралы мақал-мәтелдер жинағы қаражатқа қатысты халықтық көзқарасты, үнемшілдікті және ақшаның қоғамдағы рөлін сипаттайды. Бұл нақылдар қаржылық сауаттылықтың алғашқы баспалдағы іспетті, адамды есепке және ұқыптылыққа баулиды.
Теңге туралы таңдаулы мақалдар
- Бір теңге бие болмайды, екі теңге түйе болмайды.
- Бір теңге беріп жырлатып, мың теңге беріп қойдыра алмай…
- Теңгенің күші тиында.
- Жүз теңгең болғанша, жүз досың болсын.
- Теңге тиыннан өсер, Жылқы құлыннан өсер.
- Теңге — тиыннан, Ынтымақ — ұйымнан.
- Теңгеге қызыққан қыз құшады, Жеңгеге қызыққан құзға ұшады.
- Есегі бір теңге, Тоқымы мың теңге.
- Тиыннан теңге құралады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жүз теңгең болғанша, жүз досың болсын» деген мақалдың мәні неде?
Бұл мақал адами капиталдың, яғни достық пен бауырмалдықтың материалдық байлықтан әлдеқайда жоғары тұратынын дәлелдейді. Ақша таусылуы мүмкін, ал адал дос қиын қыстау күнде қол ұшын созып, демеу болады. Теңге туралы айтылған ең танымал әрі тәрбиелік мәні зор нақылдардың бірі осы.
Тиынның маңыздылығы неге жиі айтылады?
«Теңгенің күші тиында» немесе «Тиыннан теңге құралады» деген сөздер үнемшілдікке шақырады. Кішкентай тиынды елемей, шашып-төккен адам ешқашан үлкен дәулетке жете алмайды. Бұл бүгінгі қаржылық сауаттылық тілімен айтқанда, капитал жинаудың негізгі заңы.
«Есегі бір теңге, тоқымы мың теңге» деп қандай жағдайда айтылады?
Бұл сөз ішкі мазмұны мен сыртқы пішіні сәйкес келмейтін, мағынасыз шығын шығарған жағдайларға қаратып айтылады. Егер заттың өзі арзан, бірақ оған жасалған әшекей немесе қосымша жабдық тым қымбат болса, бұл ақылға сыйымсыз ысырапшылдық болып саналады.
«Бір теңге беріп жырлатып…» мақалы нені меңзейді?
Бұл мақал адамның ойланбай жасаған ісінің арты үлкен әуре-сарсаңға әкелуі мүмкін екенін көрсетеді. Кейде қызық үшін немесе абайсызда басталған істі тоқтату үшін о баста жұмсалған күштен мың есе көп қаражат пен жүйке шығындауға тура келеді. Теңге туралы бұл сөз істің салдарын ойлауға үндейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
