Таяқ – ең қарапайым қару әрі жазалау құралы. Қазақ мақалдарында «таяқ» сөзі көбінесе физикалық жазаны, сәтсіздікті немесе қаталдықты бейнелейді. «Таяқ еттен өтеді, сөз сүйектен өтеді» деген даналық сөз тән жарасының жазылатынын, ал жан жарасының (ауыр сөздің) ұмытылмайтынын еске салады. Сонымен қатар, таяқ – кәріліктің де серігі («таяққа сүйенген»). Халық ұғымында «таяқ жеу» тек соққы алу емес, өмірден сабақ алу, тәжірибе жинау мағынасында да қолданылады. Төмендегі Таяқ туралы мақалдар адамның ар-намысы, сөз құдіреті және өмірдің ауыр соққылары туралы ой толғайды.
Таяқ туралы таңдаулы мақалдар
- Таяқ еттен өтеді, сөз сүйектен өтеді.
- Таяқ жеген ит қанжығаға жоламас.
- Таяққа сүйенген – таяқтан жығылады.
- Таяқ жеген итті көрсең, таяғыңды жасыр.
- Таяқ жегеннен ақыл сұра.
- Таяқ жеген иттің етінен ине шықпас.
- Таяқ жеген иттің құйрығы бұйрық.
- Таяқ тиген жерге шөп шықпас.
- Таяқ жеген ит те адамға жақпайды.
- Таяқ жегеннің тісі сынар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Таяқ жегеннен ақыл сұра» деген мақалдың мәні не?
Бұл мақал өмірлік тәжірибенің құндылығын көрсетеді. «Таяқ жеген» адам – өмірдің қиындығын көрген, қателіктерінен сабақ алған, соққысына шыңдалған адам. Оның ақылы мен кеңесі көпті көрмеген адамға қарағанда салмақтырақ, пайдалырақ болады. Қиындық адамды даналыққа жетелейді.
«Таяқ жеген ит қанжығаға жоламас» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл – қорқыныш пен инстинкт туралы айтылған сөз. Бір рет қатты жазаланған немесе соққы алған тіршілік иесі екінші рет сол қауіпті жерге жоламайды, сақтанады. Адамдарға қатысты айтқанда, бұл қателіктен сабақ алып, ендігәрі ондай іске бармау керектігін білдіреді. Таяқ туралы сөз болғанда, бұл жазаның тәрбиелік (немесе қорқыту) әсерін көрсетеді.
Сөз бен таяқтың күшін салыстыру неліктен маңызды?
«Таяқ еттен өтеді, сөз сүйектен өтеді» деген мақал сөздің жауапкершілігін еске салады. Физикалық ауырсыну уақытша, ол ұмытылады. Ал көңілге тиген ауыр сөз, намысты қорлау – адамның жадында мәңгі қалады, «сүйекке» сіңеді. Сондықтан біреуді ренжітпес бұрын, айтар сөзді абайлап қолдану керек.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
