Тәуекел – қазақ халқының болмысындағы ең бір ерлікке толы және батыл қасиеттердің бірі. Көшпелі өмірдің қатал заңы ата-бабаларымызды кез келген қиын сәтте шұғыл шешім қабылдап, белді бекем бууға үйреткен. «Тәуекел» ұғымы құр авантюра емес, ол Жаратушыға сиынып, істің нәтижесін тағдырға тапсыра отырып, нақты әрекетке көшуді білдіреді. Қиыншылықтар алдында жасымай, «Нар тәуекел» деп іске кірісу – нағыз ер азаматқа тән мінез. Қорқыныш пен күдік адамды тұсаулап, алға жылжуына кедергі келтірсе, тәуекелшілдік жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Бұл беттегі Тәуекел туралы мақал-мәтелдер жинағы адамды батылдыққа, қайсарлыққа және өз күшіне сенуге шақырады. Тәуекел еткен адам ғана тауды жығып, теңізден өтіп, мақсатына жете алатынын халық даналығы ғасырлар бойы дәлелдеп келеді.
Тәуекел туралы таңдаулы мақалдар
- Нар тәуекел – ер ісі.
- Ер жолдасы — тәуекел.
- Тәуекел тау жығады.
- Тәуекелдің кемесі суға батпайды.
- Тәуекел ет те тас жұт, ажал жетпей өлмек жоқ.
- Тәуекелдің ісі — игі, табанды тауды жығады, тайсалмаған жауды жығады.
- Тәуекелдің нары күшті.
- Тәуекелшіл тайынбайды.
- Бір тәуекел бұзады мың қайғының қаласын, бір жақсы сөз бітірер мың көңілдің жарасын.
- Тәуекел тас жарады, жаман сөз бас жарады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Нар тәуекел» деген тіркестің мағынасы қандай?
Қазақ халқы түйені, оның ішінде нарды ерекше күштің және төзімділіктің символы санаған. «Нар тәуекел» – бұл кез келген ұсақ-түйек емес, өмір мен өлім арасындағы немесе тағдыршешті сәтте жасалатын үлкен, салмақты шешім. Бұл тіркес адамның бар күш-жігерін жинап, үлкен іске бел бууын білдіреді.
«Тәуекелдің кемесі суға батпайды» деп неге айтылады?
Бұл мақал сенім мен батылдықтың құдіретін көрсетеді. Кімде-кім шын ниетпен, қорықпай, Аллаға сеніп іс бастаса (тәуекел етсе), оны тағдырдың өзі қолдайды деген сенім бар. Қорқақ адам күдікпен суға батуы мүмкін, ал тәуекелшіл адам қиындықтан аман шығады. Тәуекел туралы бұл нақыл үмітсіздікке жол бермеу керектігін үйретеді.
Тәуекел мен жаман сөз қалай салыстырылады?
«Тәуекел тас жарады, жаман сөз бас жарады» деген мақал әрекет пен сөздің күшін салыстырады. Батыл әрекет (тәуекел) тіпті тасты да жарып өтетіндей нәтиже береді, яғни кедергіні жояды. Ал ойланбай айтылған жаман сөз адамның көңілін жаралап, дау тудырады. Яғни, құр сөйлегенше, тәуекел етіп іс қылған артық.
Тәуекелшіл адамның қасиеті қандай?
Тәуекелшіл адам – тайынбайтын, қайтпайтын қайсар жан. Ол қиындықты көрсе шегінбейді, керісінше оған қарсы тұрады. Мақалдарда айтылғандай, мұндай адамдар «тауды жығады», яғни мүмкін емес деп саналатын істерді жүзеге асыра алады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
