Тәңір – түркі халықтарының ежелгі дүниетанымындағы Көк аспан иесі, Жаратушы құдіреттің есімі. Ислам діні таралғаннан кейін де қазақ халқы «Тәңір» сөзін «Алла», «Құдай» ұғымдарымен қатар, синоним ретінде қолдана берген. Халық фольклорында Тәңір жарылқаушы, несібе беруші және тектілікті қолдаушы күш ретінде сипатталады. «Тәңір жарылқасын» деген бата – ең ізгі тілектердің бірі саналған. Бұл мақалдар жинағынан біз ежелгі сенім мен кейінгі діни көзқарастардың қалай үндескенін байқаймыз. Табиғатпен етене жақын өскен көшпенділер үшін Тәңір – бүкіл ғаламның үйлесімін сақтаушы. Ғаламтор беттерінде Тәңір туралы мәлімет іздеген жандар, бұл сөздерден ата-бабамыздың кең пейілі мен терең философиясын таба алады. Тәңірдің бергеніне шүкір ету – басты рухани қағида.
Тәңір туралы таңдаулы мақалдар
- Қонақ асын Тәңірі өтейді; келемін десе – ықыластық, келмеймін десе – жол ашық.
- Тәңір жарылқаса талас жоқ.
- Тәңір берген несібе.
- Тәңірінің бергеніне шүкір.
- Тәңірі берсе, тас жарады.
- Тәңірі сүйгенді ел сүйер.
- Тәңірі аруақ.
- Тәңірі тектіні тегін қалдырмас.
- Тәңірі тілегіңді берсін.
- Тәңірі оңдаса, іс оңар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қонақ асын Тәңірі өтейді» мақалы қонақжайлылық туралы нені білдіреді?
Қазақтар қонақты «құдайы қонақ» деп қабылдаған. Үйге келген қонаққа берілген астың, көрсетілген құрметтің қайтарымын қонақтың өзі емес, Тәңір береді деп сенген. Яғни, қонақ күту – шығын емес, керісінше Тәңірдің берекесіне кенелудің жолы. Тәңір туралы бұл түсінік қазақтың жомарттығының негізі болып табылады.
«Тәңірі берсе, тас жарады» дегенді қалай ұғуға болады?
Бұл сөз Жаратушының құдіреті шексіз екенін, Ол қаласа, мүмкін емес нәрсенің өзі мүмкін болатынын білдіреді. Тіпті тасты жарып гүл шығатыны секілді, Тәңірдің мейірімі түссе, адамның ең қиын істері де оңға басады. Бұл адамға үміт сыйлайтын мақал.
Тәңір және тектілік туралы мақалдың мәні неде?
«Тәңірі тектіні тегін қалдырмас» деген мақалда генетикалық жад пен рухани мұраның маңыздылығы айтылады. Ата-бабасы игі жақсы болған, текті жерден шыққан ұрпақты Тәңір әрқашан қорғап, қолдап жүреді деген сенім бар. Жақсының ұрпағы қиындық көрсе де, түбінде өз биігіне көтеріледі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
