Қазақ дүниетанымында «тамыр» сөзінің орны ерекше. Ол тек өсімдіктің жер астындағы бөлігін ғана емес, адамның шыққан тегін, ата-бабасын және қан тамырларын білдіреді. «Тамыры терең» деп текті, іргелі әулетті айтса, «тамыр-таныс» деп жақын араласатын достарды айтады. Тамыр – тіршіліктің көзге көрінбейтін, бірақ ең маңызды тірегі. Ағаштың дауылға төтеп беруі оның тамырының мықтылығына байланысты болса, адамның өмірде орнықты болуы оның туыстық байланыстары мен достарына байланысты. Тамыр туралы айтылған мақалдар бірлікті, туысқандықты және достықты қастерлеуге негізделген. Тамырынан ажыраған ағаштың қурайтыны секілді, елінен, жерінен безген адамның да оңбайтынын бабаларымыз қатаң ескерткен. Бұл жинақ сізді түп-тамырыңызды ұмытпауға шақырады.
Тамыр туралы таңдаулы мақалдар
- Ағаш тамырымен мықты, адам жолдасымен мықты.
- Тал жапырақ болмаса, тамырына
тармас. - Тамырың қашса тары ек, келер жылы тағы ек. Тамырың келер қасыңа,
қайыры тиер басыңа. - Тамырын таппай, топырағын қазба.
- Тамыры терең болса, желден қорықпас.
- Әр шөп өз тамырында өседі.
- Ағаш тамырымен, адам досымен мықты.
- Таста тамыр жоқ, ханда бауыр жоқ.
- Тамыр тартқан — тарықпас.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Таста тамыр жоқ, ханда бауыр жоқ» деген сөздің тарихи мәні қандай?
Тас қатты болғандықтан, онда өсімдік тамыр жая алмайды. Сол сияқты, ел билеген хан мемлекеттік мүдде тұрғысынан келгенде тым қатал болуға мәжбүр, ол жерде туыстық сезімге (бауырға) орын жоқ. Егер хан бауырына бүйрегі бұрып, әділдіктен тайса, ел ірігетін болған. Бұл мақал биліктегі жауапкершілік пен әділдіктің туыстық қатынастан жоғары тұруы керектігін меңзейді.
«Тамырың қашса тары ек…» деген кеңес нені білдіреді?
Бұл – диқаншылық тәжірибеден шыққан даналық. Егер жердің құнары (тамыры/күші) кетсе, оған қарапайым, көп күтім талғамайтын тары егу керек. Тары жерді қалпына келтіруге көмектеседі. Ауыспалы мағынасында, егер адамның ісі жүрмей, бағы тайса (тамыры қашса), ол кішігірім істерден, қарапайым еңбектен қайта бастауы керек. Тамыр туралы бұл сөз тығырықтан шығудың жолын көрсетеді.
«Тамыр тартқан — тарықпас» мақалы достыққа қатысты ма?
Иә, қазақта «тамыр болу» деген ұғым бар, ол – серттесіп дос болу, бауыр басу деген сөз. Тамыр-танысы, қолдайтын ортасы бар адам қиындық көрмейді, тарықпайды. Бұл мақал әлеуметтік байланыстардың, шынайы достықтың адам өміріндегі маңызды рөлін атап көрсетеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
