«Тал» сөзі қазақ ұғымында жас өскін, өмірдің бастауы және иілгіштік пен нәзіктіктің символы ретінде қабылданады. Әрбір қазақ баласы «тал бесікте» тербеліп өскен, сондықтан бұл ағаштың киесі ерекше. Тал – су жағасында өсіп, өзенге көрік беретін, көлеңкесімен сая болатын ағаш. Оны егу және күту – сауапты іс. «Бір тал кессең, он тал ек» деген өсиет ата-бабамыздың табиғатты қорғауға қаншалықты мән бергенін көрсетеді. Сонымен қатар, талдың иілгіш қасиеті жас баланың тәрбиеге бейімділігімен салыстырылады. Тал туралы мақалдар экологиялық тәрбиемен қатар, адамгершілік және эстетикалық құндылықтарды насихаттайды. Төмендегі даналық сөздер сізді табиғатты аялауға және ұрпақ тәрбиесіне жауапкершілікпен қарауға шақырады.
Тал туралы таңдаулы мақалдар
- Ел көркі – мал, өзен көркі – тал.
- Қарағайға қарап тал өсер, қатарына қарап бала өсер.
- Өрісіне қарап мал өсер, өзеніне қарап тал өсер.
- Өлкенің көркі мал болар, өзеннің көркі тал болар.
- Тәрбие тал бесіктен
- Өзен талымен көрікті, Өріс малымен көрікті.
- Бір тал кессең, Он тал ек.
- Мұз жалаған мал өспес, Мал қажаған тал өспес.
- Берекелі тоғайда, Басын иіп тал тұрар. Берекелі ауылда, Ақылы
дана шал тұрар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қарағайға қарап тал өсер, қатарына қарап бала өсер» мақалының тәрбиелік маңызы қандай?
Бұл мақал үлгі-өнеге алудың маңыздылығын көрсетеді. Табиғатта аласа тал биік қарағайға қарап бой түзейтіні сияқты, бала да айналасындағы үлкендерге, құрбы-құрдастарына (қатарына) қарап өседі. Ортаның адам қалыптасуына әсері орасан зор. Тал туралы бұл ой «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі» деген мақалмен үндес.
«Мал қажаған тал өспес» дегенді қалай түсінуге болады?
Жас шыбықтың (талдың) қабығын мал кеміріп немесе қажап тастаса, ол ағаш жетіліп өсе алмайды, қурап қалады. Ауыспалы мағынада, егер жас балаға тым қатты қысым көрсетіп, тауын шағып немесе зәбірлесе, оның болашағына балта шабылады, ол толыққанды тұлға болып қалыптаса алмайды деген сөз. Бұл – бала құқығын қорғау туралы ескерту.
«Тәрбие тал бесіктен» сөзінің түпкі мағынасы неде?
Бұл сөз адамға тәрбие беруді туған сәтінен бастау керектігін білдіреді. «Тал бесік» – сәби жататын ағаш бесік. Баланың мінез-құлқы, әдеттері және дүниетанымы ең алғашқы күндерден, ана әлдиімен бірге қалыптасады. Кеш басталған тәрбие қисық өскен ағаш сияқты, оны түзеу қиынға соғады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
