Шындық – өмірдің негізі, әділдіктің таразысы. Қазақ халқы «Ауруды жасырсаң, өлім әшкере қылады» деп, шындықтың түбінде ашылатынына сенген. Шын сөз – кейде ащы, кейде қатты, бірақ ол әрқашан емдік қасиетке ие. «Шындық – шыңырау түбінде» десе де, оны іздеу және айту – ерліктің белгісі. Шын туралы мақалдарда ақиқаттың жеңетіні, әділдіктің салтанат құруы және жалғандықтың жеңілісі суреттеледі. Шыншыл адамның жолы ауыр болса да, абыройлы. Төмендегі нақылдар ақиқаттың құндылығын паш етеді.
Шын туралы таңдаулы мақалдар
- Адыра қалды бақ, дәулет, еңбек енді шын дәулет.
- Шын орақшы орақ таңдамайды, шын батыр құрал таңдамайды.
- Болат қайнауда шынығады, батыр майданда шынығады.
- Шын ер жеңсе тасымас, жеңілсе жасымас.
- Шын батыр сын үстінде танылар.
- Көп қайда болса, шындық сонда.
- Шешендік күш – шындық.
- Адамдықтың белгісі – иіліп сәлем бергені, шын достықтың белгісі – көп кешікпей келгені.
- Тіл жүйрік емес, шын жүйрік.
- Түйіп-түйін сырыңды түбінде келіп шын ашар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Тіл жүйрік емес, шын жүйрік» мақалының философиясы қандай?
Бұл мақал сөзден гөрі ақиқаттың күшті екенін көрсетеді. Шешен тілмен қанша жерден ақталып, сөйлегенмен, нақты шындық бәрібір алға шығады, озып кетеді. Шындықты сөзбен бүркемелеу мүмкін емес. Шын туралы бұл сөз ақиқаттың бәрінен жылдам әрі қуатты екенін білдіреді.
«Шын ер жеңсе тасымас, жеңілсе жасымас» деп қандай адамды айтады?
Бұл – нағыз ер-азаматтың, рухы биік тұлғаның сипаттамасы. Ол жеңіске жеткенде мақтанбайды (тасымайды), жеңілгенде мойымайды (жасымайды), сынбайды. Ол өмірдің ауыспалы екенін түсінеді және кез келген жағдайда сабырлы қалпын сақтайды.
«Көп қайда болса, шындық сонда» деген сөз әрқашан дұрыс па?
Бұл мақал халықтың даналығына, көпшіліктің таңдауына сенім білдіреді. Жалғыз адам қателесуі мүмкін, бірақ халық қателеспейді деген демократиялық ұстаным. Дегенмен, тарихта көпшіліктің де адасқан сәттері болған, сондықтан бұл мақалды «халықтың түпкі мүддесінде шындық жатыр» деп түсінген жөн.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
