Шоқпар – басы жұмыр, қысқа сапты, өте ауыр соққы беретін қару. Көшпенділер заманында оны жақын ұрыста қолданған. Алайда халық ауыз әдебиетінде шоқпардың мағынасы әлдеқайда кеңейген. «Шоқпардай сөз» деп дөрекі, ауыр, біреудің намысына тиетін сөзді айтады. «Шоқпардың сабындай қысқа ғұмыр» деген теңеу де жиі кездеседі. Сонымен қатар, «жасырған шоқпарды жауға сілте» деген мақал сақтық пен дайындықты білдіреді. Шоқпар туралы мақалдар адамды сөз сөйлегенде абай болуға, дөрекіліктен сақтануға және өмірдің қас-қағым сәт екенін ұмытпауға шақырады. Қарудың күші мен сөздің күшін қатар қойып, салыстыратын бұл нақылдар терең тәрбиелік мәнге ие. Төмендегі тізімнен шоқпардың символикалық мағынасын ұғуға болады.
Шоқпар туралы таңдаулы мақалдар
- Шоқпардай сөз сөйлесең, шоқпардай жауап аларсың.
- Шоқпардың сабындай қысқа ғұмыр.
- Шоқпардың сабындай қысқа өмірде, шындықты айт.
- Шоқпардың сабындай қысқа өмірде, жақсылық қыл.
- Тентек шоқпар жинар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Шоқпардай сөз сөйлесең, шоқпардай жауап аларсың» мақалы нені ескертеді?
Бұл – «Не ексең, соны орасың» деген қағиданың баламасы. Егер біреуге дөрекі, ауыр сөз айтып, көңіліне тисең, ол саған дәл сондай немесе одан да ауыр жауап қайтарады. Қарым-қатынаста сыпайылық сақтау керектігін, агрессияның тек агрессия тудыратынын ескертетін нақыл.
«Тентек шоқпар жинар» деген сөздің мағынасы қандай?
Бұл мақал бұзық, жанжалқой адамның іс-әрекетін сипаттайды. Ақылды адам білім мен дос жинаса, тентек адам төбелесу үшін құрал (шоқпар) жинайды немесе дау-дамай іздейді. Бұл сөз адамның ниеті мен қызығушылығы оның кім екенін көрсететінін білдіреді. Шоқпар туралы бұл ой жастарды жаман әдеттен жирендіреді.
«Шоқпардың сабындай қысқа өмір» теңеуі неге негізделген?
Шоқпардың сабы қысқа, қолға ұстауға ғана ыңғайлы болады. Қамшы сабы сияқты, бұл да өмірдің қысқалығын, уақыттың тез өтетінін бейнелеу үшін қолданылады. Бұл теңеу адамды сол қысқа уақытты бағалауға, игі істер жасап үлгеруге асықтырады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
