Дала халқы үшін шөп – жай ғана өсімдік емес, төрт түлік малдың негізгі азығы, тіршіліктің көзі. «Көк шықты» деп қуанатын қазақ, шөптің молдығын тоқшылыққа балаған. Алайда, шөптің де түрі көп: пайдалысы бар, егінді аздыратын арамшөбі бар. Халық даналығында адамның жалқаулығы, масылдығы кейде «шөп басын сындырмайтын» қасиетпен сыналады. Шөп туралы мақалдар еңбекқорлықты, табиғатты аялауды және жаман әдеттерден арылуды насихаттайды. Шөптің өзіндік өсу заңдылығы, оның малға тигізер пайдасы және қоршаған ортадағы орны бабаларымыздың назарынан тыс қалмаған. Бұл жинақта табиғат құбылыстары мен адамгершілік қағидалары қатар өріледі.
Шөп туралы таңдаулы мақалдар
- Жабайы шөп егінді аздырар, еріншектік ерді аздырар.
- Таза мінсіз асыл сөз ой түбінде жатады, таза мінсіз асыл тас су түбінде жатады.
- Шөп шыққан жеріне, мал жайылған жеріне.
- Жақсы шөпті таптау — жамандықтың белгісі.
- Таңда шығып білген шөп, кешке қарай жапырақ болады.
- Ат шөп жемесе, қанаты қайырылар.
- Шөптің басын сындырма.
- Шөп үстінде жылан отырса да көрінер.
- Таспен атқанды аспен
ат. - Шөпке шыққан малдайсың.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Шөптің басын сындырма» деген сөз қандай адамға айтылады?
Бұл сөз тіркесі өте жалқау, еріншек, ешқандай жұмыс істегісі келмейтін адамға қаратып айтылады. Ең жеңіл іс – шөптің басын сындыру болса, соны да істеуге ерінетін адамнан пайда жоқ дегенді білдіреді. Шөп туралы мақалдардың ішінде бұл фразеологизм еңбекке қырсыздықты сынау үшін жиі қолданылады.
«Жабайы шөп егінді аздырар…» мақалының тәрбиелік астары қандай?
Бұл мақал зиянды нәрселердің (арамшөптің) жақсы істі құртатынын ескертеді. Егістіктегі арамшөп мәдени өсімдіктің өсуіне кедергі келтірсе, адам бойындағы жалқаулық пен еріншектік ер-азаматтың қадірін кетіріп, тұлға ретінде дамуына тосқауыл болады. Сондықтан бағбан егінін арамшөптен қалай тазаласа, адам да бойын жаман қасиеттерден солай тазартуы керек.
Мақалдар тізіміндегі «Таспен атқанды аспен ат» сөзі шөпке қатысты ма?
Жоқ, бұл мақал тікелей шөпке қатысты емес, бірақ халық даналығының жинағында кездеседі. Оның мағынасы – жамандыққа жақсылықпен жауап беру, кешірімді болу. Саған тас лақтырған (душпандық жасаған) адамға ас бер (сый көрсет) деген үлкен адамгершілік принципті ұстанады. Кейде шөп шабу немесе егін жинау науқаны кезіндегі қауымдастық қарым-қатынас контекстінде де айтылуы мүмкін.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
