Шеше – өмірдің қайнар көзі, мейірім мен махаббаттың символы. Қазақ халқы ананы ерекше құрметтеп, «Ана бір қолымен бесікті тербетсе, екінші қолымен әлемді тербетеді» деп бағалаған. Шеше – қыз баланың тәрбиешісі, ақылшысы және сырласы. «Қыздың ұяты шешеге» деген сөз ананың қызы алдындағы жауапкершілігін көрсетеді. Кіндік шеше, сүт ана сияқты ұғымдар аналық мейірімнің шексіздігін білдіреді. Шеше туралы мақалдар аз болса да, олар ананың орнын, жетімдік тауқыметін және ұрпақ тәрбиесіндегі рөлін терең ашады. Анасыз өмір – сусыз жер сияқты қауіпті әрі сүреңсіз. Төмендегі нақылдар ана қадірін білуге шақырады.
Шеше туралы таңдаулы мақалдар
- Баланың ұяты әкеге, қыздың ұяты шешеге.
- Тумаған балаға кіндік шеше.
- Дүние, дүние де қалады, әкең өлсе, шешеңді біреу алады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Баланың ұяты әкеге, қыздың ұяты шешеге» мақалының педагогикалық мәні қандай?
Бұл мақал тәрбиедегі гендерлік рөлдерді көрсетеді. Ұл бала ер азамат болып өсуі үшін әкесіне қарап бой түзейді, сондықтан оның қателігі әкесіне сын. Ал қыз бала үй шаруасын, ибалықты анасынан үйренеді, егер ол көргенсіз болса, бұл – шешесінің тәрбиесіздігі деп қабылданады. Шеше туралы бұл сөз ата-ананың жеке жауапкершілігін айқындайды.
«Тумаған балаға кіндік шеше» деген тіркес нені білдіреді?
Бұл – «асығыс шешім қабылдау» немесе «болашағы бұлыңғыр іске алдын ала дайындалу» деген мағынадағы ирониялық сөз. Бала әлі туған жоқ, оның тірі туатыны да белгісіз, ал біреулер оған қазірден кіндік шеше сайлап әлек. Бұл – «соймаған түлкінің терісін сату» дегенмен мағыналас, яғни орындалмаған іске мақтанбау керектігін ескертеді.
«Әкең өлсе, шешеңді біреу алады» деген сөз қатыгездік пе?
Бұл – өмірдің қатал шындығын және «әмеңгерлік» салтын көрсететін сөз. Дүние ауыспалы, ешкім мәңгілік емес. Әкеден айырылу ауыр қайғы болғанымен, өмір жалғаса береді, жесір қалған ананы қайын ағасы немесе інісі алып, қамқорлыққа алуы мүмкін (дәстүрлі қоғамда). Бұл мақал дүниенің өткінші екенін және тағдырға көну керектігін меңзейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
