Қазақ халқының тұрмыс-тіршілігінде шаруақорлық пен еңбекқорлық қашанда жоғары бағаланған. Көшпелі өмір салтында мал бағу, қоныс аудару және күнделікті тіршілік қарекеті адамнан үлкен жауапкершілікті талап еткен. Шаруаға қыры жоқ адамның отбасы жүдеп, қазан-ошағы ортайып қалатыны белгілі. Ата-бабаларымыз шаруаны тек дүние жинау деп емес, адамның адамдық қасиетін сынайтын таразы деп те ұққан. Сондықтан жастарды ерте бастан еңбекке баулып, мал жайын білуге тәрбиелеген. Бүгінгі таңда да өз ісін дөңгелетіп әкету, үнемшіл болу және істің көзін табу қасиеттері өзектілігін жоғалтқан жоқ. Халық даналығында сақталған Шаруа туралы айтылған сөздер бізге ата кәсіптің қыр-сырын ұғындырады. Бұл мақалдарда адамның табиғатпен, қоғаммен және өзінің ішкі дүниесімен үйлесімі көрініс тапқан. Төмендегі нақыл сөздер арқылы сіз шаруаға қатысты халықтық пайымның тереңіне бойлай аласыз.
Шаруа туралы таңдаулы мақалдар
- Кедейлік бірде қолқаны қысады, бірде шаруаңды сынайды.
- Шаруаны жөнге салу әділеттен.
- Жаңа қоныста шаруаң сүйкімді болсын, жаңа көршіңмен сыйлас бол.
- Шаруа қылсаң, көңіл қыл.
- Мал бақсаң, қой бақ, май кетпейді шарадан.
- Шаруашыл баласы үшін, сараң басы үшін.
- Шаруа баққанның қызығы – күз.
- Шаруа қойсаң иесіне, ұмытпас өзі білгенін.
- Батыр болсаң — жауды қайтар,
- Шаруа болсаң — малды қайтар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Шаруа баққанның қызығы – күз» деген мақалдың астарында қандай мағына жатыр?
Бұл мақал қазақтың төрт түлік мал шаруашылығымен тығыз байланысты туған. Жаз бойы жайлауда мал семіртіп, қысқа дайындық жасайтын шаруа үшін күз мезгілі – еңбектің жемісін көретін шақ. Күзде мал қоңданып, егін жиналып, елдің дастарханы молшылыққа кенеледі. Сондықтан бұл сөз еңбектің нәтижесі уақыт өте келе, әбден пісіп-жетілгенде ғана көрінетінін меңзейді. Егер Шаруа туралы тереңірек ойлансақ, кез келген істің рахаты оның қиындығына төзе білгеннен кейін келетінін ұғамыз.
Шаруақорлық пен сараңдықтың аражігін қалай ажыратуға болады?
Халық даналығында «Шаруашыл баласы үшін, сараң басы үшін» деп екеуінің арасын ашып көрсеткен. Шаруақор адам тапқанын отбасының игілігіне, болашақ ұрпақтың қамына жұмсайды, оның іс-әрекетінде қамқорлық пен жауапкершілік бар. Ал сараң адам тек өзінің қара басының қамын күйттеп, дүниені мақсат тұтады. Шаруашыл болу – үнемшілдік пен ұқыптылықты білдірсе, сараңдық – рухани жұтаңдықтың белгісі. Нағыз шаруа адамы қолындағы барды орынды жұмсай білуімен ерекшеленеді.
Қазақ қоғамында шаруаға икемділік ер адам үшін қаншалықты маңызды болған?
Ер азамат үшін шаруаға икемділік – батырлықпен пара-пар қасиет саналған. «Батыр болсаң — жауды қайтар, Шаруа болсаң — малды қайтар» деген сөздер осының айқын дәлелі. Ел қорғау сыртқы жаудан сақтану болса, мал бағып, шаруа күйттеу – отбасын аштық пен жоқшылықтан қорғау деген сөз. Шаруа туралы айтылған өсиеттерде ер жігіттің ең басты міндеті – өз шаңырағының ырзығын молайту екені жиі ескертіледі. Шаруасы түзу адамның қоғамдағы беделі де жоғары болған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
