Шаң – көзге көрінбес ұсақ бөлшек, бірақ ол жиналса, үлкен кірге айналады. Қазақ мақалдарында шаң көбінесе дақ, кір, жаман ат немесе ілесіп жүретін келеңсіздік мағынасында қолданылады. «Шаң жұқпайтын жер жоқ» деген сөз мінсіз ештеңе жоқ екенін білдіреді. «Шапшаң жүрсең, шаң жұқпас» деген мақал белсенділіктің, жылдамдықтың арқасында адамның өсек-аяңнан немесе келеңсіздіктен құтыла алатынын көрсетеді. Төмендегі Шаң туралы мақалдар тазалық, еңбек және өмірдің ұсақ-түйектері туралы сыр шертеді.
Шаң туралы таңдаулы мақалдар
- Шаңдақ жерде түлкі жүрер.
- Шаң басқан жолда шаңғы жүрмес.
- Шаңға былғанған шапан тазармас.
- Шаң жұқпайтын жер жоқ.
- Шаңыраққа шаң түспесін.
- Жатқанға шаң жұқпайды.
- Қос әйелді үйдің шаңы тізеден.
- Сыпырғы келсе, шаң қашар.
- Шапшаң жүрсең, шаң жұқпас.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Шаңыраққа шаң түспесін» деген тілектің мағынасы қандай?
Бұл – отбасының абыройы мен тазалығын тілеу. Шаңырақ – киелі ұғым. Оған «шаң түсу» – үй ішіне кір келтіру, жаман атқа қалу немесе берекенің кетуі деген сөз. Сондықтан бұл тілек шаңырақтың биік, таза және абыройлы болуын білдіреді.
«Жатқанға шаң жұқпайды» деген мақал жалқаулықты қолдай ма?
Жоқ, бұл керісінше, әрекетсіздіктің нәтижесіздігін көрсетеді. Жатқан тасқа мүк жиналады, бірақ шаң (жолдың шаңы, яғни өмірдің қызығы мен шыжығы) жұқпайды. Бұл – өмірден тыс қалу, ештеңе бітірмеу деген мағынада. Немесе, кейде «ешқайда шықпасаң, ешкіммен араласпасаң, саған сөз (шаң) ермейді» деген сақтық мағынасында да айтылуы мүмкін.
«Қос әйелді үйдің шаңы тізеден» деген не?
Бұл – көпбасшылықтың немесе жауапкершіліктің жоқтығы туралы. Екі әйел бір-біріне сілтеп, үй шаруасын істемей қояды, нәтижесінде үй лас (шаңы тізеден) болады. Бұл «Қойшы көп болса, қой арам өледі» деген мақалмен үндес. Бір іске бір жауапты адам болуы керек.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
