Шалбар – ат үстінде жүрген көшпенді қазақ үшін ең қолайлы және қажетті киім. Ол қимыл-қозғалысқа еркіндік беріп, суық пен желден қорғайды. Баланың «дамбалдан» шығып, шалбар киюі оның есейгенін, ат жалын тартып мінгенін білдіретін кезең. Мақалдарда шалбардың матасы, сапасы және оның адамның жасына, дәулетіне сай болуы туралы айтылады. «Жамаулы шалбар» кедейліктің белгісі болса, «алты кез бөз» – ысырап пен кеңдіктің өлшемі. Шалбар туралы азғантай болса да сақталған мақалдар тұрмыстық мәдениет пен әлеуметтік теңсіздікті, сондай-ақ ер адамның түздегі тіршілігін бейнелейді. Төмендегі сөздер күнделікті киімнің философиялық астарын ашады.
Шалбар туралы таңдаулы мақалдар
- Етік жолға бастайды, шалбар түзге бастайды.
- Шалбары жоқтың ойынан алты кез бөз кетпес.
- Алты кез бөз бұйырса, Шалбарда табылар.
- Бөксенді былжыратып боз шалбар, Қартаятын кетерсің жамбас шалбар.
- Жамаулы шалбар қатты күлкі шақырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Етік жолға бастайды, шалбар түзге бастайды» дегенді қалай ұғуға болады?
Бұл – киімнің адам әрекетіне әсері туралы сөз. Етік киген адам жол жүруге дайын болса, шалбар киген адам дала жұмысына, шаруашылыққа (түзге) бейімделеді. Киім адамды белгілі бір іс-әрекетке психологиялық тұрғыдан дайындайды. Шалбар туралы бұл ой ер адамның түздің адамы екенін айғақтайды.
«Шалбары жоқтың ойынан алты кез бөз кетпес» мақалының астары қандай?
Бұл – мұқтаждық пен арман туралы мақал. Жарлы адамның бар ойы – өзінде жоқ нәрсеге (шалбарға жететін матаға) қол жеткізу. Ол үнемі сол жетіспеушілікті ойлап, мазасызданады. Бұл сөз адамның ой-санасы оның материалдық жағдайына тәуелді болатынын көрсетеді.
«Жамаулы шалбар қатты күлкі шақырады» деп неге айтылған?
Бұл – әлеуметтік көзқарас пен намыс туралы. Қоғамда кедейлік немесе ұқыпсыздық (жыртық, жамау киім) кейде келеке ету объектісіне айналады. Бұл мақал адамды мүмкіндігінше таза, бүтін киінуге, басқалардың сынына қалмауға үндейді. Сонымен қатар, қоғамның сыртқы көрініске қатты мән беретінін сынайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
