«Шал» сөзі кейде жағымды (дана, қарт), кейде жағымсыз (қаусаған, қарттық меңдеген) мағынада қолданылуы мүмкін. Алайда, халық даналығында шалдың сөзі мен тәжірибесі әрқашан бағаланған. «Екі шалдың ортасындағы бала дана болады» деген сөз үлкендерден ғибрат алудың пайдасын көрсетеді. Шал туралы мақалдарда ұрпақтар сабақтастығы, кәрілік пен жастықтың салыстырмалы сипаты және өмірдің өткіншілігі туралы айтылады. Шалдың ақылы – жастарға жолбасшы. Төмендегі нақылдар кәріліктің даналық жағын да, дәрменсіз тұсын да шынайы суреттейді.
Шал туралы таңдаулы мақалдар
- Шалдың сөзі – бал.
- Екі баланың ортасындағы бір шал бала болады; екі шалдың ортасындағы бір бала дана болады.
- Алты жасар бала атқа мінсе, алпыстағы шал алдынан шығар.
- Жаман жігіт жасында шал.
- Шалдың ерні кеберсісе, Жас келіннің емшегі іседі.
- Шалды шақырсаң басы, жас баланы шақырсаң асы ауырады.
- Шалдың күні – бір күндік.
- Шал қайда барса да Құдайын ұмытпайды.
- Шалын сыйлаған — жарын сыйлаған.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Екі шалдың ортасындағы бір бала дана болады» деп неге айтқан?
Бұл – тәрбие мен ортаның әсері туралы мақал. Егер жас бала үнемі үлкендердің (шалдардың) әңгімесін тыңдап, олардың қасында жүрсе, ол ерте есейеді, ақылды, сөзге шешен (дана) болып өседі. Ал керісінше, балалардың арасына түскен шал олармен бірге ойнап, балаға айналып кетуі мүмкін деген әзіл-шыны аралас ой да бар.
«Алты жасар бала атқа мінсе, алпыстағы шал алдынан шығар» деген салт қандай?
Бұл – жас ұрпақты қолдау және бата беру салты. Жас бала алғаш атқа мініп, азамат болуға талпынғанда, үлкендер (шалдар) оны құттықтап, алдынан шығып, батасын береді, жолы болсын дейді. Бұл – үлкеннің кішіге деген ізеті мен қамқорлығы.
«Жаман жігіт жасында шал» теңеуі нені білдіреді?
Бұл – еріншек, жігерсіз жастарды сынау. Жас кезінде қайраты тасып, іс тындырудың орнына, кәрі шал сияқты бүкшиіп, қимылдауға ерінетін жігіттерді осылай атаған. Жастық шақта сергек, белсенді болу керектігін ескертеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
