Саяқ – үйірден бөлінген, жалғыз жүретын мал немесе адам. Халық «Бөлінгенді бөрі жейді» деп, саяқ жүрудің қауіптілігін әрқашан ескерткен. «Саяқ жүрсең, таяқ жерсің» деген мақал көпшіліктен бөлінудің зардабын, қорғансыз қалатынын білдіреді. Саяқ адам қоғамдық өмірден шет қалып, өзімшілдікке салынуы мүмкін. Алайда, кейде «саяқ» сөзі еркіндікті сүйетін, тәуелсіз тұлғаны сипаттау үшін де қолданылады, бірақ көбіне теріс мағынада (жалғыздық, қорғансыздық) айтылады. Төмендегі Саяқ туралы мақалдар ынтымақ пен бірліктің маңызын, жалғыздықтың зиянын түсіндіреді.
Саяқ туралы таңдаулы мақалдар
- Саяқ жүрсең, таяқ жерсің.
- Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді, ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.
- Жүрсең саяқ, жерсің таяқ.
- Саяқ жүрсең сақтан.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Саяқ жүрсең, таяқ жерсің» деген мақалдың әлеуметтік мағынасы қандай?
Бұл мақал адамды қоғаммен бірге болуға, ұжымшылдыққа шақырады. Өзін көпшіліктен жоғары қойып немесе бөлектеніп (саяқ) жүрген адам қиындыққа тап болғанда қолдаусыз қалады, «таяқ жейді» (жазаланады немесе зардап шегеді). Бұл – бірліктің қауіпсіздік кепілі екенін еске салатын ескерту. Саяқ туралы айтқанда, бұл басты қағида.
«Ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді» деген не?
Бұл – басшылықтың немесе жетекшінің ақылсыздығы туралы. Айғыр үйірді дұрыс бақпаса, мал жан-жаққа бытырап (саяқ болып) кетеді, оларды жинау қиынға соғады. Сол сияқты, ақылсыз басшы да қол астындағыларды берекесіздікке ұшыратып, әуреге салады. Бұл мақал басқарудағы жауапкершілікті меңзейді.
Саяқ жүрудің жақсы жағы бар ма?
Мақалдарда көбіне жаман жағы айтылғанымен, кейде «Саяқ жүрсең сақтан» деп, жалғыз жүрген адамға қырағы болуды ескертеді. Бұл – егер бөлек жүруге мәжбүр болсаң немесе таңдасаң, өзіңе екі есе жауапты болуың керек деген сөз. Жалғыздықтың жауапкершілігі ауыр.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
