Сауыт – жауынгердің денесін жау қаруынан қорғайтын киім. Көшпелілердің соғыс өнерінде сауыт жасау шеберлігі өте жоғары дамыған. Темірден тоқылған кіреуке сауыттар батырды жебеден, қылыштан сақтаған. Алайда, халық фольклорында сауыт тек соғыс атрибуты ғана емес, сонымен бірге сабырлылықтың, кешірімділіктің және ақыл-парасаттың символы ретінде суреттеледі. «Ақ сауыт» ұғымы – ашуды ақылға жеңдіре білетін, кек сақтамайтын мәрт мінезді білдіреді. Ынтымақ пен татулықты «оқ өтпес сауытқа» теңеу арқылы бабаларымыз рухани құндылықтардың қорғаныш күшін паш еткен. Төмендегі Сауыт туралы аз ғана бірақ саз мақалдар терең адамгершілік қағидаларды ұсынады.
Сауыт туралы таңдаулы мақалдар
- Ынтымақ — оқ өтпес сауыт, татулық — тамаша сауық.
- Ақ сауыттың жағасы бар, жеңі жоқ, шын жақсының ашуы бар, кегі жоқ.
- Саналы ерде — сауыт бар, Санасыз ерде — қауіп бар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ақ сауыттың жағасы бар, жеңі жоқ, шын жақсының ашуы бар, кегі жоқ» деген мақалды қалай түсінуге болады?
Бұл – қазақтың ең терең философиялық мақалдарының бірі. Мұнда сауыттың құрылысы мен адам мінезі салыстырылады. Ақ сауыт (ең сапалы сауыт) денеге қонымды болғанымен, қимылға кедергі келтірмес үшін оның жеңі қысқа немесе жоқ болуы мүмкін. Сол сияқты, жақсы адам да пенде болған соң ашулануы мүмкін (бұл табиғи нәрсе), бірақ ол ашуын ұзақ ұстамайды, кек сақтамайды (кегі жоқ). Бұл – тектіліктің белгісі. Сауыт туралы айтқанда, бұл мақал кешірімді болуға шақырады.
Неге «Ынтымақ — оқ өтпес сауыт» деп айтылады?
Бұл теңеу ынтымақтың қорғаныш күшін дәріптейді. Темір сауыт бір адамды ғана қорғаса, қоғамдағы ынтымақ бүкіл елді қорғайды. Арасы бекем, тату елге сырттан ешқандай жаудың «оғы» (арандатуы, шабуылы) өтпейді. Бұл мақал бірліктің кез келген физикалық қорғаныстан артық екенін меңзейді.
«Саналы ерде — сауыт бар» деген не?
Бұл жерде «сауыт» сөзі ақыл-ой, парасат мағынасында қолданылған. Саналы, ойлы адам әр қадамын есептеп басады, сақтық жасайды, сол арқылы өзін қауіп-қатерден қорғайды. Оның ақылы – оның қалқаны. Ал санасыз, аңдамай сөйлейтін немесе ойланбай іс қылатын адам үнемі қауіптің ортасында жүреді, өйткені оның қорғанышы (ақылы) жоқ.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
