Сауда – ежелден ел мен елді жалғастырған, мәдениет алмасуына себеп болған үлкен сала. Қазақ халқының түсінігінде базар – тек зат сатып алатын орын ғана емес, ол ақпарат көзі, қоғамдық пікір қалыптасатын орта және өмірдің қайнаған қазаны. «Сауда сақал сипағанша» деп, саудагерлердің ептілігі мен сөзшеңдігін халық дәл байқаған. Саудагер болу үшін есепке жүйрік, тілге шешен және тәуекелшіл болу керек. Бұл бетте нарық заңдылықтары, сатушы мен алушының психологиясы және базардағы тіршілік туралы қызықты мақалдар топтастырылған. Сіз мұнда Саудагер туралы және сауданың қыр-сыры жайлы халық даналығын табасыз. Бұл сөздер саудадағы сәттілік пен абай болу керектігін қатар ескертеді.
Саудагер туралы таңдаулы мақалдар
- Базарда мың кісі бар, әркім сүйгеніне сәлем берер.
- Балалы үй – базар, баласыз үй – мазар.
- Жақсының жүрген жері базар, жаманның жүрген жері азар.
- Молданы мазарда көр, делдалды базарда көр.
- Базары жақын байымас.
- Базарға бар да, бағыңды сына.
- Базар – ақшалыға базар, ақшасызға назар.
- Бармен базар, жоқты қайдан табар?
- Базар – бай, алушы – кедей.
- Базардағы ас бағына қарай піседі.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Балалы үй – базар, баласыз үй – мазар» деген мақал саудаға қатысты ма?
Бұл мақал тікелей саудаға қатысты болмаса да, «базар» ұғымын метафора ретінде қолданады. Базар – у-шу, тіршілік, қызық пен қуаныштың ортасы. Балалы үй де тура сондай шулы, көңілді және берекелі болады. Ал мазар (зират) – тып-тыныш, өлі тыныштық орнаған жер. Баласыз үйді сондай суық тыныштыққа теңейді. Бұл жерде базар сөзі өмірдің сәні мен мағынасы ретінде алынған. Саудагер туралы ізденгенде, базар сөзінің осындай ауыспалы мағыналарына да назар аударған жөн.
«Базарға бар да, бағыңды сына» дегенді қалай түсінуге болады?
Базар – белгісіздік пен мүмкіндіктер алаңы. Саудагер тауарының өтетініне, ал алушы қалаған затын табатынына сенімді бола алмайды. Бәрі сәттілікке, келісімге және жағдайға байланысты. Бұл мақал адамды әрекет етуге, тәуекелге баруға шақырады. Үйде отырғанмен ештеңе бітпейді, көпшілік ортаға шығып, өз нәсібіңді іздеу керек. Саудада жолың болуы немесе болмауы – бір жағынан еңбек, екінші жағынан бақ (сәттілік) мәселесі.
Неліктен «Базары жақын байымас» деп айтылған?
Бұл – экономикалық заңдылықты дөп басқан халық даналығы. Егер базар үйіңнің жанында болса, қолдағы бар ақшаңды ұсақ-түйекке жұмсап, жинақтай алмайсың дегенді білдіреді. Адам қажетсіз заттарды жиі сатып алуға бейім келеді. Екінші мағынасы: алыс жерге сауда жасап бармаған, тек жақын маңда жүрген саудагер үлкен пайда таппайды. Нағыз табыс – алыс жорықтарда, үлкен нарықтарда. Саудагер туралы білгісі келетіндер үшін бұл – қаржылық сауаттылықтың алғашқы сабағы.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
