Қазақ дәстүрінде сақал – жай ғана бет-әлпеттің бөлігі емес, ол ақыл-парасат пен қариялықтың белгісі саналған. «Ақсақал» деген құрметті атаудың өзі осы ұғымнан шыққан. Дегенмен, халық фольклорында Сақал туралы әзіл-қалжың аралас, сынау мақсатында айтылған мақалдар да жетерлік. «Сақал текеде де бар» деген сөз жасы үлкен болғанымен, ақылы толыспаған адамдарға қарата айтылған ащы шындық. Бұл мақалдар сыртқы көрініс пен ішкі мазмұнның әрдайым сәйкес келе бермейтінін ескертеді. Саудадағы қулық, жастық шақтың өтуі және қарттықтың белгілері осы нақылдарда кеңінен қамтылған.
Сақал туралы таңдаулы мақалдар
- Мұртқа өкпелеп жүргенде сақал шықты.
- Бояушы, бояушы дегенге сақалын бояйды.
- Сөздің көркі – мақал, жүздің көркі – сақал.
- Салалап тарап сақалды, кәрілер айтар мақалды.
- Жылайын деген бала әкесінің сақалымен ойнайды.
- Сақалға ақ түсті, көңілге дақ түсті.
- Сақал текеде де бар.
- Сақалды қолдан бердік.
- Кер кеткеннің сақалы кеңірдегінен шығады.
- Сауда – сақал сипағанша.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Мұртқа өкпелеп жүргенде сақал шықты» деген сөз қандай жағдайда айтылады?
Бұл мақал кішкентай проблемаға бола уайымдап жүргенде, одан да үлкен мәселенің немесе өзгерістің келіп қалғанын білдіреді. Сондай-ақ, адамның бір нәрсеге көңілі толмай жүргенде, уақыттың зымырап өтіп, келесі өмірлік кезеңге өтіп кеткенін көрсетеді.
Сақал туралы мақалдарда даналық пен ақымақтық қалай ажыратылады?
«Сақал текеде де бар» деген сөз арқылы халық даналықтың тек жаспен немесе сыртқы келбетпен (сақалмен) өлшенбейтінін айтады. Егер адамның ақылы мен ісі жасына сай болмаса, оның ұзын сақалынан пайда жоқ. Нағыз құрмет сақалға емес, ақылға беріледі.
«Сауда – сақал сипағанша» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл – саудагерлердің психологиясы мен іскерлік әдеттеріне қатысты сөз. Сауда кезіндегі келісімнің тез өзгеруі мүмкін екенін немесе саудагердің ойланып, сақалын сипап тұрып-ақ шешім қабылдайтынын, кейде қулық жасайтынын меңзейді. Саудада сәттің маңыздылығын көрсетеді.
«Бояушы, бояушы дегенге сақалын бояйды» мақалы нені білдіреді?
Бұл мақтаншақ, еліктегіш және мақтау сөзге еріп, орынсыз іс жасайтын адамды келеке ету. Өзінің кәсібін немесе өнерін орынсыз жерде қолданып, күлкіге қалуды білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
