Сандық – қазақ үйінің сәні, қазынаның қоймасы. Ертеде сандыққа қыз жасауы, киім-кешек, зергерлік бұйымдар және отбасылық жәдігерлер сақталған. «Үйдің көркі – сандық» деген сөз оның интерьердегі маңызын көрсетеді. Алайда, халық даналығында сандық көбінесе адамның кеудесіне, басына теңеледі. «Ақыл – алтын сандық» деп, адамның білімі мен парасатын ең қымбат қазынаға балаған. Жабық сандықтың ішінде не барын білмегендей, үндемейтін адамның да ішкі сыры беймәлім. Тек сөйлегенде ғана оның «сандығы» ашылады. Төмендегі Сандық туралы мақалдар материалдық зат арқылы рухани құндылықтарды сипаттайды.
Сандық туралы таңдаулы мақалдар
- Аяқ – азамат, қол – мүлік, бас – сандық, тіл – кілт.
- Үйдің көркі — сандық.
- Ақыл — алтын сандық, Адамына қарай ашылар.
- Кеудесі жақсылардың алтын сандық.
- Сақ адам сандығын бекітеді.
- Басы — сандық, тілі — кілт.
- Аяқ — азамат. Қол — мүлік, Бас — сандық, Тіл — кілт.
- Аузы құлып сандықты, кілт ашпаса тіл ашар,
- түйін-түйін сырыңды, түбінде келіп шын ашар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ақыл — алтын сандық, Адамына қарай ашылар» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал даналықтың құндылығын және оны бөлісудің ерекшелігін көрсетеді. Ақылды адам өз білімін (алтын сандығын) кез келген жерде шаша бермейді. Ол тек түсінетін, бағалайтын адамға («адамына қарай») ғана сырын ашады, ақылын айтады. Бұл – сөз қадірін білу және орынсыз жерде ашылмау (сөйлемеу) керектігін ескертетін даналық.
Сандықтың адам дене мүшелерімен салыстырылуының мәні неде?
«Аяқ – азамат, қол – мүлік, бас – сандық, тіл – кілт» деген кешенді теңеу адам ағзасының функцияларын қоғамдық рөлдермен байланыстырады. Бас – басқарушы, ойлау орталығы болғандықтан, ол қазына сақтайтын сандыққа теңеледі. Ал тіл – сол ойды сыртқа шығаратын кілт. Бұл теңеулер арқылы халық адамның әр мүшесінің маңыздылығын және олардың өзара үйлесімін түсіндірген. Сандық туралы айтқанда, бұл адамның интеллектуалдық әлеуетін білдіреді.
«Кеудесі жақсылардың алтын сандық» деген кімдерге қарата айтылған?
Бұл сөз көкірегі ояу, көңілі кең, білімді және парасатты адамдарға арналған. Жақсы адамның ішкі дүниесі (кеудесі) игілікке, жақсылыққа және даналыққа толы. Онымен сөйлесу – қазынаға кенелумен бірдей. Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығына емес, ішкі рухани байлығына басымдық береді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
