Салт-дәстүр – ұлттың жаны, оның тарихы мен болмысының айнасы. Қазақ халқы өз салтына берік, оны көздің қарашығындай сақтай білген ел. Салт дегеніміз – ғасырлар бойы сұрыпталып, өміршеңдігін дәлелдеген қоғамдық нормалар мен ережелер жиынтығы. Ол адамның туғаннан бастап өмірінің соңына дейінгі барлық маңызды кезеңдерін қамтиды. Шілдехана, тұсаукесер, қыз ұзату, бата беру сияқты салттар қоғамды біріктіріп, ұрпақ тәрбиесінде шешуші рөл атқарады. Салтын бұзған адам «көргенсіз» атанып, ел алдындағы абыройынан айырылған. Қиын-қыстау заманда да қазақ баласы ата салтын ұмытпай, ұлттық кодынан ажырамауға тырысқан. Бүгінгі жаһандану дәуірінде Салт туралы айтылған даналық сөздердің маңызы тіпті арта түсуде. Бұл мақалдар бізді өз тамырымызды құрметтеуге шақырады.
Салт туралы таңдаулы мақалдар
- Айбынды салтын ел бұзбас, адамдық антын ер бұзбас.
- Көтерем деп түйеден безбе – салтанатың емес пе, тебеген деп биеден безбе – қос қанатың емес пе.
- Алты жыл аш болсаң да, атаңның салтын ұмытпа.
- Ант бұзған оңбайды, салт бұзған сорлайды.
- Халқы бірдің — салты бір.
- Халық қалпына келмей, салтына келмейді.
- Әр елдің салты басқа, Иттері қара қасқа.
- Салтын білмеген сауапты түсінбейді.
- Дәстүрі жараспағанның, дәм-тұзы жараспайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Әр елдің салты басқа, Иттері қара қасқа» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал мәдени әртүрлілікті және төзімділікті сипаттайды. Әр халықтың, әр аймақтың өзіне тән ерекшеліктері, салт-дәстүрлері болады. Біреуге ерсі көрінген нәрсе, екінші бір ел үшін қалыпты жағдай болуы мүмкін. «Иттері қара қасқа» деген теңеу – сол айырмашылықтың табиғи екенін, оған таңғалудың немесе сынаудың қажеті жоқ екенін әзіл-шыны аралас білдіреді. Салт туралы сөз қозғағанда, біз өзге елдің салтын да құрметтеу керектігін түсінеміз.
Салтты бұзу неге «сорлайды» деп айтылады?
«Ант бұзған оңбайды, салт бұзған сорлайды» деген сөздер салттың қоғамдық тәртіп пен моральдың негізі екенін көрсетеді. Салт – бұл жазылмаған заң. Оны бұзған адам қоғамның қолдауынан айырылады, өз ортасынан шеттетіледі, яғни рухани жағынан жүдейді (сорлайды). Салтты сақтау – адамның өзінің және ұрпағының болашағына жасаған қамқорлығы.
Салт пен сауаптың қандай байланысы бар?
«Салтын білмеген сауапты түсінбейді» деген мақал салттың діни және моральдық құндылықтармен астасып жатқанын меңзейді. Көптеген салттар (қонақ күту, үлкенге құрмет, жетімді жебеу) сауапты істерге негізделген. Егер адам өз халқының игі дәстүрлерін білмесе, ол жақсылық жасаудың, бата алудың және рухани тазарудың мәнін толық түсіне алмайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
