Көшпенді қазақ халқының өмірі жыл мезгілдеріне тығыз байланысты болғандықтан, қысқы тұрақ – қыстаудың маңызы зор болған. Жаз жайлауға шығып, мал семірткен шаруа, күн суыта бастағанда ық, панасы бар қыстауға көшкен. Қыстау – тек баспана ғана емес, сонымен бірге малдың амандығын сақтайтын, боран мен аяздан қорғайтын стратегиялық мекен. Бабаларымыз «Қыстың қамын жаз ойла» деп, отын-суын, мал азығын ерте қамдаған. Қыс мезгілі – сынақ уақыты, бұл кезеңде шаруаның ептілігі мен төзімділігі сыналады. Қыстау туралы айтылған мақалдарда табиғаттың қатал мінезі мен адамның оған бейімделу әрекеттері көрініс тапқан. Қыстағы қардың қалыңдығы келер жылғы егіннің мол болуына септігін тигізетінін болжаған халық, қысқы машақатқа сабырмен қараған. Төмендегі нақыл сөздер қыс мезгіліндегі тіршілік қарекетін баяндайды.
Қыстау туралы таңдаулы мақалдар
- Төсім – жайлау, төбем – қыстау.
- Жыл желтоқсанды аяқтайды — Қысты бастайды
- Үлкен суыққаға мұрынды сақта
- Қыста малыңды бақ, Жазда шөбіңді шап.
- Қыстың көзі қырау.
- Қыстағы қар — жерге ырыс, Жердегі ылғал – елге ырыс.
- Қыс аязымен, жаз самалымен.
- Қыс азығын, жаз жина.
- Арбаңды қыста сайла, Шанаңды жазда сайла.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қыстағы қар — жерге ырыс» деп неге айтылады?
Қар – жердің көрпесі әрі ылғалдың негізгі көзі. Қыста қар қалың түссе, топырақ тоңбайды және көктемде еріген қар суы жерге сіңіп, шөптің, егіннің мол шығуына негіз болады. Бұл – келер жылғы молшылықтың (ырыстың) кепілі. Сондықтан шаруалар қыстың қарына қуанған. Қыстау туралы танымда қардың шаруашылық маңызы осылай бағаланады.
«Арбаңды қыста сайла, шанаңды жазда сайла» мақалының мәні неде?
Бұл мақал көрегендік пен ұқыптылыққа шақырады. Ақылды адам керек құралын алдын ала дайындап қояды: қыста бос уақытта жазғы көлігін (арбасын) жөндеп қойса, жазда қысқы көлігін (шанасын) сайлайды. Керек кезде дайын тұру – уақыт ұтудың және істің берекелі болуының белгісі.
Қыстау мен жайлаудың айырмашылығы мақалдарда қалай берілген?
«Төсім – жайлау, төбем – қыстау» деген теңеу арқылы екі қоныстың адам өміріндегі орны сипатталады. Жайлау – кеңдіктің, еркіндіктің және молшылықтың символы болса, қыстау – пананың, қорғаныштың және тұрақтылықтың белгісі. Қыстау туралы ұғымдарда бұл мекен суықтан қорғайтын сенімді баспана ретінде дәріптеледі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
