Көшпенділер өмірінде құрық – жылқыны ұстаудың ең тиімді құралы. Ұзын сырықтың басына ілмек жіп (бүлдірге) байланған құрық – шабандоздың ептілігін сынайтын құрал. «Құрық тимес құлын жоқ» деген мақал ешкімнің тағдырдан немесе жауапкершіліктен қашып құтыла алмайтынын білдіреді. Құрық ұстау – биліктің, басқарудың символы. Алайда, «ұзын құрық» ұғымы кейде заңның немесе биліктің қолы ұзын екенін, одан ешкім сытылып шыға алмайтынын да меңзейді. Құрық туралы мақалдар аз болса да, олардың мағынасы терең. Бұл құралдың көмегімен асауды үйрету – тәрбиенің, ал басқару – биліктің белгісі. Төмендегі нақылдарда қазақ даласының заңдары мен өмірлік қағидалары көрініс тапқан.
Құрық туралы таңдаулы мақалдар
- Құрық тимес құлын жоқ, қырықтық тимес қозы жоқ.
- Құрыққа сырық жалғап.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Құрық тимес құлын жоқ…» мақалының тағдырға қатысы бар ма?
Иә, бұл мақал өмірдің заңдылығынан ешкім қашып құтыла алмайтынын білдіреді. Қанша жүйрік болса да, құлын бір күні құрыққа ілінеді (үйретіледі), қозының жүні қырқылады. Бұл – әрбір тіршілік иесінің басына түсетін сынақ, міндет немесе ажал хақ деген философиялық ойды меңзейді.
«Құрыққа сырық жалғап» деген сөз тіркесі нені білдіреді?
Бұл фразеологизм «қол жетпес нәрсеге ұмтылу» немесе «мүмкін емес нәрсені істеуге тырысу» мағынасында қолданылады. Құрық онсыз да ұзын, оған тағы сырық жалғау – шектен тыс әрекет етудің, кейде пайдасыз әурешіліктің белгісі. Сонымен қатар, алыстағы арманға қол созу деген оң мағынада да айтылуы мүмкін.
Құрықтың қазақ мәдениетіндегі орны қандай?
Құрық – жылқышының басты атрибуты. Ол тек құрал ғана емес, ер жігіттің серігі. Құрықпен ат ұстау өнері жігіттің ептілігін, күшін және мергендігін көрсетеді. Сал-серілер құрықты сәндеп, үкілеп ұстаған. Мақалдарда құрық көбіне билік пен басқарудың символы ретінде суреттеледі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
