Қулық – адам мінезінің екіұшты қыры. Бір жағынан, ол ақылдылықтың, ептіліктің және тығырықтан шығудың белгісі болса, екінші жағынан, ол алдау, арбау және сенімге қиянат жасау ретінде қабылданады. Қазақ фольклорында түлкі қулықтың символы болса, Алдар Көсе сияқты кейіпкерлер қулықты әділеттілік орнату үшін қолданған. Дегенмен, тұрмыстық қарым-қатынаста «қу» атану мақтау емес. Арам қулық елден бездіреді, ал адал еңбек биікке көтереді. Осы беттегі Қулық туралы мақал-мәтелдер айлакерліктің түрлерін, оның қоғамдық қатынастарға әсерін және түбінде жақсылыққа апармайтынын ескертеді. Шынайы абыройға қулықпен емес, таза ниетпен жетуге болатынын ұмытпаған жөн.
Қулық туралы таңдаулы мақалдар
- Адал еңбек елге жеткізер, арам қулық елден кеткізер.
- Қашпақ, қу мақ ерге сын, көшпек, қонбақ жерге сын.
- Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
- Қашпақ, қумақ ерге сын, көшпек, қонбақ елге сын.
- Көптен қулық артылмас.
- Жолдас болсаң қуға, басыңды салар дуға.
- Қу байтал екі айғырды аш қалдырады.
- Сүйекке ит ошақ басында кездесер, қуға қу намаздыгер-намазшамда кездесер.
- Қу сүйекті ит те қажамайды.
- Аса қу болсаң, алқымыңнан асыларсың. Аса ынжық болсаң, аяққа басыларсың.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Көптен қулық артылмас» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал жеке адамның айласы қаншалықты күшті болса да, халықтың даналығы мен сезімталдығынан асып түсе алмайтынын көрсетеді. Көпшілік бәрін көреді және түбінде кез келген қулықты әшкерелейді. Халықты ұзақ уақыт алдау мүмкін емес.
Неліктен қу адаммен жолдас болу қауіпті?
«Жолдас болсаң қуға, басыңды салар дуға» деген сөз сақтыққа шақырады. Қу адам өз мүддесі үшін серігін сатып кетуден немесе оны қиын жағдайға (дуға, дауға) қалдырудан тайынбайды. Ондай адамдармен істес болу үлкен тәуекелді талап етеді.
«Қу байтал екі айғырды аш қалдырады» мақалының астары қандай?
Бұл мақал арандатушылық пен екіжүзділікті сипаттайды. Ортаға іріткі салып, екі жақты бір-біріне айдап салып, өзі пайда көргісі келетін қу адамдардың кесірінен мықтылар да зардап шегуі мүмкін. Қулық туралы бұл нақыл қоғамдағы интригаларды әшкерелейді.
Аса қу болудың зияны неде?
«Аса қу болсаң, алқымыңнан асыларсың» деп халық қатты ескерткен. Шегінен шыққан айлакерлік түбінде адамның өзіне таяқ болып тиеді. Өз қулығына өзі түсіп, тұзаққа ілінуі ғажап емес. Даналық – қулық пен аңқаулықтың ортасын ұстану.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
