Құлын – жылқының жас төлі, қазақ үшін ең қастерлі жануардың бастауы. Жылқыны «ер қанаты» деп білетін халық, құлынды да болашақ тұлпар ретінде ерекше күтіп баптаған. Құлынның ойнақтағаны, желіде байлаулы тұрғаны – ауылдың сәні. Халық ауыз әдебиетінде «құлыным» деген сөз ең нәзік еркелету ретінде қолданылады. Бұл мақалдарда құлынның тектілігі, оның өсіп-жетілу процесі және аналық махаббат (бие мен құлын) тамаша суреттелген. Құлын туралы нақылдарды оқу арқылы біз қазақтың жылқы мінезді болмысын, еркіндікке деген құштарлығын және ұрпақ тәрбиесіндегі көрегендігін танимыз. Жақсы құлыннан жақсы ат шығатыны – бұлжымас ақиқат.
Құлын туралы таңдаулы мақалдар
- Кісі болар баланың кісесінен белгілі, ат болатын құлынның мүшесінен белгілі.
- Тауда туған құлынның екі көзі таста болар, ашаршылықта туған баланың екі көзі аста болар.
- Құлыншақ ойыншы.
- Құлындай шапқылаған.
- Құлындай тулаған.
- Құлын-тайдай тебіскен.
- Құлын жортса құнан шабады.
- Құлынды бие елжірей сүйеді.
- Тоқты көрмеген қораға қозы сыймас, құлын көрмеген үйге қонақ сыймас.
- Желкілдеген құлын-тай жүгіргенде, жер жарар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Құлын жортса құнан шабады» мақалының мәні неде?
Бұл үлкендердің кішілерге үлгі болатынын немесе кішкентай істің үлкен нәтижеге ұласатынын білдіреді. Егер жас төл (құлын) әрекет етсе, одан үлкенірек (құнан) одан да қаттырақ қимылдайды. Бұл бәсекелестік пен дамудың заңдылығын көрсетеді.
«Құлын-тайдай тебіскен» тіркесі кімдерге айтылады?
Бұл бала кезден бірге өскен, бірге ойнап, алысып-жұлысқан жақын достарға қатысты айтылады. Жылқының төлдері бір-бірімен тебісіп ойнайтыны сияқты, балалар да бірге өседі. Бұл – ең шынайы және ұзаққа созылатын достықтың белгісі. Құлын туралы бұл теңеу достықтың тамыры тереңде екенін білдіреді.
«Тауда туған құлынның екі көзі таста болар» дегенді қалай түсінеміз?
Бұл ортаның адамға немесе жануарға әсері туралы мақал. Таулы жерде өскен құлын жүретін жолы тас болғандықтан, аяғын байқап басу үшін жерге (тасқа) қарайды. Ал ашаршылықта өскен баланың ойы тек тамақта (аста) болады. Адамның мінезі мен дағдысын өскен ортасы қалыптастырады деген философиялық ой.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
