Қазақ халқының дүниетанымында Жаратушыға деген сенім, тағдырға мойынсұну және Құдайдың құдіретін мойындау ерекше орын алады. Ата-бабаларымыз «Құдайсыз қурай да сынбайды» деп, әлемдегі барлық құбылысты Жоғары күшпен байланыстырған. Дегенмен, бұл пассивті болу деген сөз емес; халық «сақтансаң сақтаймын» деген қағиданы ұстанып, Құдайға сенумен қатар, еңбек ету мен әрекет жасауды да міндет санаған. Бұл мақалдарда әділдік, жаза, маңдайға жазылған тағдыр және халықтың үні (көптің сөзі) Құдайдың қалауымен теңестіріледі. Құдай туралы ой-толғаулар адамды тәубеге келтіріп, шектен шықпауға және өзін Жаратушының алдында жауапты сезінуге шақырады. Адам қанша жоспар құрса да, соңғы үкімді өмір мен тағдыр иесі айтатыны еске салынады.
Құдай туралы таңдаулы мақалдар
- Басты «Құдай» береді, малды қайрат береді.
- Көпке тентек, құдайға шет.
- Көпке ұнаған, құдайға да ұнайды.
- Құдайға жазсаң жаз, көпке жазба.
- Ауыз дарбаза, сөз самал, құдай ұрғанға не амал.
- Құдай жүгіртпегенді бұзау жүгіртеді.
- Сүзеген сиырға Құдай мүйіз бермейді.
- Туғанына бұрғаны — биді құдай ұрғаны.
- Құданы «құдай» қосады, құдай ұрғанды «құмар» қосады.
- Ұра берсең құдай да өледі.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Сүзеген сиырға Құдай мүйіз бермейді» мақалы қандай адамдарға қатысты айтылады?
Бұл мақал қатыгез, залым немесе билікқұмар адамдардың қолына билік пен мүмкіндіктің тимегені жақсы екенін меңзейді. Егер табиғатынан жаман адамға күш немесе билік берілсе, ол айналасына зиян тигізер еді. Құдайдың оларға «мүйіз бермеуі» (мүмкіндік бермеуі) – ел үшін жасалған жақсылық деп қабылданады.
«Көпке ұнаған, Құдайға да ұнайды» дегенді қалай түсінеміз?
Қазақ дәстүрінде көпшіліктің пікірі, елдің батасы қасиетті саналады. Халықтың разылығын алған адам, Жаратушының да разылығына бөленеді деген сенім бар. Бұл мақал адамды қоғаммен санасуға, ел алдындағы жауапкершілікті сезінуге тәрбиелейді. Құдай туралы түсінікте көптің үні – Құдайдың үнімен пара-пар келеді.
Бас пен малдың келу жолдары неге екі бөлек айтылған?
«Басты Құдай береді, малды қайрат береді» дегенде, өмір мен тағдыр Жаратушының сыйы екені, ал байлық пен дәулет адамның жеке еңбегімен (қайратымен) келетіні айтылады. Адам «Құдай береді» деп қол қусырып отырмай, еңбек етуі керек. Бұл – тағдыр мен ерік-жігердің арақатынасын көрсететін даналық.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
