Қоян – табиғатынан қорқақ, әлсіз, бірақ өте сақ жануар. Қазақ мақалдарында қоян көбінесе қорқақтықтың, сенімсіздіктің және қашқындықтың символы ретінде алынады. «Қоян жүрек» деп батылдығы жоқ адамдарды сипаттаса, «Қоянды қамыс өлтіреді» деп психологиялық әлсіздікті меңзеген. Дегенмен, қоян – аңшылықтың маңызды олжасы және оның еті мен терісі кәдеге жараған. Бұл мақалдар арқылы халық ер жігітті намысты болуға, қиындықтан қоянша қашпауға тәрбиелеген. Бүгінгі күні Қоян туралы ізденістер көбінесе балалар әдебиеті мен тәрбиелік мәні бар әңгімелерге қатысты болып келеді. Қоянның қашуы – оның қорғанысы болса, адамның қорғанысы – оның ақылы мен намысы.
Қоян туралы таңдаулы мақалдар
- Қоянның ерні жырық.
- Қоянды қамыс, ерді намыс өлтіреді.
- Қоянды қамыс өлтірер, ерді намыс өлтірер.
- Қоян қорқақ, қол батыр.
- Қоянды аңшы алар, ерді намыс алар.
- Қоян қашса құтылады.
- Қоянға қылыш сермесең, өзіңе тиер.
- Қоянның көзі қорқақ.
- Балалы қоян қаша алмас.
- Бір жылға қоян шарық.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қоянды қамыс, ерді намыс өлтіреді» мақалының философиясы неде?
Қоян жүгіріп келе жатып, қамысқа немесе шөпке соғылып, я болмаса оның сыбдырынан қорқып өлуі мүмкін. Ал ер жігіт үшін физикалық жарақаттан гөрі, ар-намысының тапталғаны ауыр. Намыссыз өмір сүру ер үшін өліммен тең. Бұл адамның рухының биіктігін дәріптейтін теңеу.
«Қоян қорқақ, қол батыр» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл адамның істі бастар алдындағы қорқынышы мен іс барысындағы батылдығы туралы. Көзбен көргенде жұмыс қиын болып көрінуі мүмкін (қоян сияқты қорқақ), бірақ қолмен кіріскенде бәрі де еңсеріледі (қол батыр). Қоян туралы бұл сөз адамды әрекет етуге жігерлендіреді.
«Қоянға қылыш сермесең, өзіңе тиер» деген ескерту нені білдіреді?
Қоян – кішкентай әрі әлсіз аң. Оған қарсы үлкен қылыш сермеу – ақылсыздық және күшті дұрыс жұмсамау. Мұны өмірге қатысты алсақ, әлсіз немесе болмашы мәселе үшін тым қатты күш жұмсаудың немесе артық ашуланудың зияны өзіңе тиюі мүмкін екенін білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
