Қазақ халқының дәстүрлі шаруашылығында қойдың орны ерекше, ол – байлықтың негізгі өлшемі және қонақжайлылықтың белгісі. «Малыңды бақсаң қойды бақ, май кетпейді шарадан» деп, аталарымыз қой өсірудің пайдасын жоғары бағалаған. Қой малы момындықтың, жуастықтың символы болғанымен, оның өсіп-өнуі мен күтімі үлкен еңбекті талап етеді. Бұл жинақта біз Қой туралы айтылған қызықты әрі тәрбиелік маңызы зор мақал-мәтелдерді ұсынамыз. Қойшының еңбегі, қойдың сүті мен жүні, оның мінез-құлқы халық ауыз әдебиетінде кеңінен жырланған. «Қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман» деген тіркестің өзі бейбітшілік пен тыныштықты осы түлікпен байланыстыратынын көрсетеді. Төмендегі сөздерден қарапайым еңбек адамының даналығын көруге болады.
Қой туралы таңдаулы мақалдар
- Тоқсанымыз жиылып, тоқты жыққан батырмыз. Сексеніміз жиылып, серке жыққан батырмыз.
- Қыз құшпаған ер арманда, қызғалдақ жемеген қозы арманда.
- Аулы араластың қойы қоралас.
- Қошқар болар қозының маңдай жағы дөң келер, адам болар баланың етек-жеңі кең келер.
- Асық ойнаған азар, доп ойнаған тозар, бәрінен де қой бағып жеген озар.
- Адам ойға тоймас, бөрі қойға тоймас.
- Әркімнің бір ойы бар, қорасында мың қойы бар.
- Қойдың сүті – қорғасын.
- Қойшы көп болса, қой арам өлер.
- Ісек қойдың басы үлкен, саулық қойдың жасы үлкен.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қойшы көп болса, қой арам өлер» мақалының мағынасы қандай?
Бұл мақал жауапкершіліктің жоқтығын сынайды. Бір іске тым көп адам басшылық етсе немесе жауапты болса, олар бір-біріне сілтеп, ақырында іс нәтижесіз қалады. Қойды бір ғана жауапты адам бағуы керек, ал «қожайын» көбейсе, мал қараусыз қалып, шығынға ұшырайды.
Қой туралы мақалдарда ынтымақ мәселесі қалай айтылады?
«Аулы араластың қойы қоралас» деген сөз көршілес, тату тұратын адамдардың шаруашылығы да, тілегі де бір болатынын білдіреді. Аралас-құралас болу, сыйластық орнату мал-жанның араласуына, ортақ игілікке алып келеді. Бұл – қазақы ауызбіршіліктің көрінісі.
«Тоқсанымыз жиылып, тоқты жыққан батырмыз» деп кімдерді келеке етеді?
Бұл сөз – әжуа, сарказм. Көп адам жиналып, кішкентай ғана, әлсіз тоқтыны жыққанын ерлік санаған дәрменсіз, ынжық тобырды сынайды. Шын мәнінде, көп болып бірігіп, түкке тұрғысыз ұсақ іспен айналысу мақтаныш емес екенін көрсетеді.
«Қойдың сүті – қорғасын» деген теңеу нені білдіреді?
Бұл қой сүтінің майлылығын, құнарлылығын және қоюлығын білдіреді. Қорғасын ауыр металл болғандықтан, қой сүтінің де салмақты, тез тойдыратын және қуатты тағам екенін бейнелейді. Халық медицинасында қой сүтінің емдік қасиеті жоғары бағаланған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
