Қауіп пен қатер – адам өмірінің ажырамас бөлігі. «Сақтансаң – сақтармын» дегендей, қазақ халқы әрқашан абай болуға, тілін тартуға және айналасына қырағылықпен қарауға үндеген. Ең үлкен қауіп көзі – көбінесе сыртқы жау емес, адамның өз тілі мен аңдамай жасаған әрекеті. «Басқа пәле – тілден» деп, сөздің құдіреті мен зардабын қатар қойған. Тілді тыймау, орынсыз сөйлеу немесе сыр шашу – басыңа бәле тілеп алумен бірдей. Осы беттегі Қауіп туралы мақал-мәтелдер қауіпсіздік ережелерін, сақтық шараларын және сөз бен істің жауапкершілігін еске салады. Қауіптің алдын алу – онымен күрескеннен әлдеқайда жеңіл.
Қауіп туралы таңдаулы мақалдар
- Басқа пәле тілден.
- Қотыр қолдан жұғады, пәле тілден жұғады.
- Сөз қуғанға бәле жолығады, жол қуғанға қазына жолығады.
- Сауын саусаң бие сау – боз қырау түспей суалмас; түйткіл тартсаң түйе сау – ауру-бәле, жын алмас.
- Үндеместе пәле бар, екі ұртында
шала бар. - Үндемеген ауызда пәле бар.
- Қауіп қайдан болса, қатер содан.
- Қауіп бар жерде — қатер бар.
- Отбасы ала болса, кереге басы сайын пәле болар.
- Тыймаған ауызда пәле бар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Басқа пәле тілден» мақалының өзектілігі неде?
Бұл – барлық заманда маңызды ескерту. Адамның басына келетін көптеген қиындықтар, дау-дамайлар, тіпті жазалар оның ойланбай сөйлеген сөзінен туындайды. Артық сөз, өсек, ғайбат немесе құпияны ашу – бәрі тілдің кесірі. Тілді тыю – басты сақтық шарасы.
«Сөз қуғанға бәле жолығады» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал өсек қуудың, бос сөздің соңына түсудің зиянын көрсетеді. Кім өсекке ерсе, дауға қалады, абыройдан жұрдай болады. Ал «жол қуған», яғни нақты іспен, сапармен айналысқан адам мұратқа жетеді, қазына табады. Бұл адамды нәтижелі іске бағыттайды.
Үндемеген адамнан неге қауіптену керек?
«Үндеместе пәле бар» деген сөз тұйық, ішкі ойын ашпайтын адамдардан сақ болуды ескертеді. Ашық адамның не ойлайтыны белгілі, ал үндемейтін адамның ішінде қандай жоспар (қулық, кек) жатқанын білу қиын. Олар күтпеген жерден соққы беруі мүмкін.
Отбасындағы алауыздық қауіпті ме?
Иә, «Отбасы ала болса, кереге басы сайын пәле болар» деген мақал ішкі ынтымақтың жоқтығы үлкен қатер екенін білдіреді. Отбасында бірлік болмаса, әр күні жанжал туындап, шаңырақтың берекесі кетеді, сыртқы жауға да осал болады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
