Қасқыр – түркі халықтарының мифологиясында ерекше орын алатын киелі жануар, сонымен қатар даланың қатал жыртқышы. Қазақ халқы қасқырдың батылдығын, еркіндік сүйгіштігін және қайтпас қайсарлығын құрметтеген, оны «көкбөрі» деп атаған. Алайда, шаруашылық өмірде қасқыр төрт түліктің басты жауы болғандықтан, мақалдарда оның жыртқыштық табиғаты, қауіптілігі және өзгермейтін мінезі сипатталады. «Қасқырдың ішігін кисең де, қылығын алма» деген сөз тектен-тек айтылмаған. Бұл жинақ сізге жыртқыш аңның болмысы арқылы адамдық қасиеттер мен қоғамдағы құбылыстарды түсінуге мүмкіндік береді. Ғаламторда Қасқыр туралы деректер көп болғанымен, халық даналығындағы қасқыр бейнесі әрқашан шынайылығымен ерекшеленеді. Оның «орманға қарап ұлитын» табиғаты – тектілік пен жабайылықтың символы.
Қасқыр туралы таңдаулы мақалдар
- Қасқырды қанша асырасаң да, орманға қарап ұлиды.
- Қасқырдан қорыққан қой бақпас.
- Қасқыр тойса да көзі қан.
- Қасқырдың аузы жесе де қан, жемесе де қан.
- Қасқырды қасқыр көре алмайды.
- Қасқырдың қаны қасқырға жүк.
- Қасқырдың жолы — жортуыл.
- Қасқырдан қой аман болмас.
- Қасқырды жұрт жек көрер, бірақ ормансыз болмайды.
- Қасқыр мен қойдың арасы — бір күндік.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қасқырдың аузы жесе де қан, жемесе де қан» мақалы қандай жағдайда айтылады?
Бұл мақал жаманаты шыққан, беделі түскен адам туралы айтылады. Егер біреу бұрын теріс қылықтарымен танылған болса, кейін ол кінәсіз болса да, кез келген жамандық содан көрінеді. Бұл «атың шықпаса жер өрте» дегеннің кері әсері, яғни жаман аттан құтылудың қиындығын білдіреді.
«Қасқырды қанша асырасаң да, орманға қарап ұлиды» дегенді қалай түсінеміз?
Бұл табиғи болмыстың, тектің өзгермейтінін білдіреді. Адамды немесе жануарды қанша жерден өзгерткің келсе де, оның түпкі табиғаты мен қanы бәрібір өз дегенін жасайды. Қасқыр туралы мақалдардың ішіндегі ең танымалы осы, ол сатқындық немесе туған жерге деген сағыныш контекстінде де қолданылады.
Қасқыр мен орманның байланысы туралы мақал нені меңзейді?
«Қасқырды жұрт жек көрер, бірақ ормансыз болмайды» деген сөз табиғаттағы тепе-теңдікті көрсетеді. Қасқыр зиянды болғанымен, ол «табиғат санитары» ретінде экожүйеге қажет. Өмірде де жағымсыз құбылыстардың өз орны мен себебі болатынын түсіндіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
