Қарыз – адамның мойнындағы ең ауыр жүктердің бірі және халық даналығында одан барынша аулақ болуға кеңес беріледі. «Қарыз күліп барып, жылап қайтады» деген сөз тегін айтылмаған, себебі қарыз алу оңай болғанымен, оны қайтару үлкен қиындықтар тудырады. Қарыз тек материалдық жауапкершілік қана емес, ол адамдар арасындағы сенімге, достыққа және туыстық қатынастарға сызат түсіретін құбылыс. Бабаларымыз «Борышты адам – қайғылы адам» деп, қарызы бар жанның ұйқысы тыныш болмайтынын, көңілі алаң болатынын дөп басып айтқан. Бұл жинақтағы Қарыз туралы мақал-мәтелдер қарыз алудың және берудің әдебін, оның салдарларын және қарыздан құтылудың маңызын түсіндіреді. Адамгершілік пен уәдеге беріктік қарыз қайтару кезінде сыналады.
Қарыз туралы таңдаулы мақалдар
- Қарыз қатынас бұзады.
- Кедейге қарыз бер де, амандығын тіле.
- Қарыздыда иман жоқ.
- Төлерде төредей бол.
- Несиеге дуана да бата бермейді.
- Арқан үзіледі,
- Борыш үзілмейді.
- Қарызды берген батыр емес,
- Алған батыр.
- Берген қарыз — бедел өсіреді
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қарыз қатынас бұзады» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл – өмір шындығы. Ең жақын досқа немесе туысқа қарыз берсең, оны қайтару уақыты келгенде реніш туындауы мүмкін. Алушы бере алмай қиналса, беруші сұрауға ұялады немесе ашуланады. Ақыр соңында жақсы қарым-қатынас суып, араға салқындық түседі. Қарыз туралы мақалдардың ең өзектісі осы.
Қарыз алушыны неге «батыр» деп атайды?
«Қарызды берген батыр емес, алған батыр» деген мақал астарлы, мысқыл мағынада айтылған. Беруші өз мүлкін беріп тұр, ал алушы өзінде жоқ нәрсені алып, мойнына үлкен жауапкершілік жүктеп тұр. Бұл жердегі «батырлық» – тәуекелге бару және болашақ қиындықты мойындау дегенді білдіреді, яғни бұл мақтау емес, ескерту.
«Төлерде төредей бол» деген кеңес нені білдіреді?
Қарызды алған кезде адам мүсәпірленіп, жалынып сұрауы мүмкін, бірақ қайтарар кезде «төредей» – яғни, мәрт, сөзінде тұратын, басынан сөз асырмайтын текті адамдай болып, уақытында және толығымен қайтару керек. Бұл адамның азаматтық бейнесін сақтауға шақырады.
Қарыз бен иманның байланысы қандай?
«Қарыздыда иман жоқ» деген ауыр сөз қарызын қайтармай қашып жүретін немесе өтірік айтатын адамдарға қатысты. Қарыз адамды өтірікші болуға, уәдесін бұзуға мәжбүрлейді, ал өтірік пен уәдесіздік иманды әлсіретеді. Сондықтан қарыздан тез құтылу – діни және моральдық парыз.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
