Қазақ халқында «қан» ұғымы тек биологиялық тіршілік нəрі ғана емес, сонымен бірге тектіліктің, туыстықтың және ерліктің символы болып табылады. «Қанына тартпағанның қары сынсын» деп, тектілікті қанмен байланыстырған бабаларымыз ұрпақ тазалығына ерекше мән берген. Бұл жинақта біз Қан туралы айтылған ең өткір және мағыналы мақал-мәтелдерді топтастырдық. Қанды шайқастардағы батырлық, жауға деген ымырасыздық және туысқандар арасындағы үзілмес байланыс осы сөздерде көрініс тапқан. Қан – жанның ұясы, сондықтан «қаны бірдің жаны бір» деп, бауырлардың бірлігін дәріптеген. Ұсынылып отырған нақыл сөздер оқырманды ерлікке, бауырмалдыққа және өз тегін құрметтеуге шақырады.
Қан туралы таңдаулы мақалдар
- Қылышынан қан тамған батырды тілінен бал тамған ақын алады.
- Қанды соғыс ерге сын, қаптаған жау елге сын.
- Үргедек жайшылықта тыным таппайды, қанды айқаста орын таппайды.
- Арық малды асырасаң, аузы-мұрныңды май етер; жаман адамды асырасаң, аузы-мұрныңды қан етер.
- Бөрінің аузы жесе де қан, жемесе де қан.
- Қарағай бойы қар жауса да, жұтамайды сауысқан; қанды қалпақ кисе де, қиыспайды туысқан.
- Қанына тартпағанның қары сынсын.
- Қанша жерден қан төксең де, қаны бір.
- Қаны бірдің жаны бір.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Бөрінің аузы жесе де қан, жемесе де қан» деген мақалдың астары қандай?
Бұл сөз жаман аты шыққан адамның ақталуы қиын екенін білдіреді. Қасқыр (бөрі) жыртқыш болғандықтан, ол мал жемесе де, ел одан күдіктенеді. Сол сияқты, бір рет сенімнен шыққан адамға қоғам үнемі күдікпен қарайды. Қан туралы мақалдарда мұндай әлеуметтік таңбалау жиі кездеседі.
«Қылышынан қан тамған батырды тілінен бал тамған ақын алады» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал сөз құдіретінің қару күшінен басым екенін дәлелдейді. Қанша жерден қатыгез, мықты батыр болса да, шешеннің немесе ақынның қисынды, тәтті сөзіне тоқтайды. Дипломатия мен парасаттың күштілігін меңзейді.
Қан туралы мақалдарда туыстық қатынас қалай сипатталады?
«Қанды қалпақ кисе де, қиыспайды туысқан» деген сөз өте әсерлі. Бұл туыстар арасында қаншалықты ауыр реніш, жанжал болса да, олардың түбінде бір-бірінен кете алмайтынын, қанның тартылыс күші бәрібір қосатынын білдіреді. Туыстық байланыс – үзілмейтін жіп.
«Жаман адамды асырасаң, аузы-мұрныңды қан етер» деген ескерту нені білдіреді?
Бұл – жақсылыққа жамандықпен жауап беретін тексіз адамдар туралы ескерту. Егер лайықсыз адамға қамқорлық жасасаң, ол алғыс айтудың орнына саған зиян тигізуі мүмкін. Тәрбие мен тектіліктің маңызы осы жерде көрінеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
