Пысық – қазақ қоғамындағы ең белсенді, іскер және епті адамның бейнесі. «Пысық» сөзі кейде жағымды (ісмер, шаруақор), кейде жағымсыз (қу, айлакер) мағынада қолданылуы мүмкін. Халық даналығы нағыз пысықтықты еңбекқорлықпен, ал жалған пысықтықты арамдықпен байланыстырады. «Пысықтың ісі тынбайды» деген сөз оның тынымсыз еңбегін көрсетсе, «Сырты пысық, іші нас» деген сөз екіжүзділікті сынайды. Пысық туралы мақалдарда адамның іскерлік қабілеті, әлеуметтік бейімділігі және моральдық ұстанымдары таразыланады. Төмендегі нақылдар пысықтықтың түрлі қырларын ашып көрсетеді.
Пысық туралы таңдаулы мақалдар
- Пысықтың қылғаны – пышақтың қылғаны.
- Пысық болсаң, пышақтай бол.
- Пысықтың ісі – тынбайды.
- Анасы пысық болса, баласы қыңыр болады.
- Болатын бала — пысық.
- Пысықтың ерні майланар, жалқаудың басы айналар.
- Өте пысық та – пысықтық, Өте момын да – момындық.
- Пысық болам деп, артықпенен арам жеп!
- Сыртың — пысық, ішің — нас.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Пысықтың ерні майланар, жалқаудың басы айналар» мақалы нені білдіреді?
Бұл мақал еңбектің нәтижесін көрсетеді. Пысық адам іс тындырып, табыс тауып, дәмді ас ішеді (ерні майланады). Ал жалқау адам жұмыс істемей, босқа сенделіп, не істерін білмей басы қатады (айналады) немесе аштықтан басы айналады. Бұл – іскерлік пен жалқаулықтың қайтарымы туралы сөз.
«Анасы пысық болса, баласы қыңыр болады» деген байқау дұрыс па?
Бұл – тәрбиедегі қателіктерді көрсететін психологиялық байқау. Егер анасы тым пысық болып, баласының орнына барлық істі өзі істеп қойса, бала жалқау, қырсық (қыңыр) және өз бетінше шешім қабылдай алмайтын болып өседі. Балаға еркіндік пен жауапкершілік беру керектігін ескертеді.
«Пысықтың қылғаны – пышақтың қылғаны» теңеуі нені меңзейді?
Бұл теңеу пысық адамның іс-әрекетінің жылдамдығы мен нәтижелігін сипаттайды. Пышақ кедергіні қалай тез кесіп өтсе, пысық адам да қиындықтан солай тез жол табады, істі шапшаң бітіреді. Пысық туралы бұл сөз оңтайлы шешім қабылдау қабілетін дәріптейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
