«Пайда» түсінігі қазақ танымында екіжақты мағынаға ие. Бір жағынан, бұл – тіршіліктің көзі, табыс, кәсіптен келер нәсіп болса, екінші жағынан, тек жеке бастың қамын күйттеушілік ретінде сынға алынады. Халқымыз «Пайда ойлама, ар ойла» деп, адамгершілікті материалдық игіліктен жоғары қойған. Алайда, бұл мүлдем пайда таппау керек деген сөз емес, керісінше, адал еңбекпен келген пайда – берекелі. Достық пен қарым-қатынаста да пайдакүнемдік айыпталып, шынайы ниет пен көмек дәріптелген. Адам өз пайдасын қоғамның мүддесімен ұштастыра білгенде ғана нағыз азамат атанады. Осы орайда Пайда туралы сақталған мақалдар бізге дұрыс бағыт-бағдар береді. Бұл нақыл сөздер арқылы біз пайданың қайсысы адал, қайсысы арам екенін және оның адам өміріндегі орнын саралай аламыз.
Пайда туралы таңдаулы мақалдар
- Пайда ойлама, ар ойла.
- Жақсы достың пайдасы көп, жаман достың кесірі көп.
- Жақсы дос пайдасын тигізбесе де, зиянын тигізбейді.
- Пайданың зоры — дос үшін шеккен зиян.
- Жылаған жетімге жебеу бол, шаршаған жанға көмек бол.
- Арзаннан алған – алданар.
- Ескіні ескертпесең, жаңа пайда болмайды.
- Пайда түбі – борыш.
- Пайдасы жоқ зияннан, пайдасы бар зиян артық.
- Жақсы адамның ісі – қайырым, жаман адамның ісі – айла.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Пайда ойлама, ар ойла» деген сөз заманауи нарық заңына қайшы келмей ме?
Бұл сөз ешқашан ескірмейді және нарық заңдарына да қайшы емес. Керісінше, ұзақ мерзімді табыс пен бедел тек адалдық пен ар-ұят сақталған жерде болады. Егер кәсіпкер тек бүгінгі пайдасын ойлап, тұтынушыны алдаса, оның ісі ұзаққа бармайды. Абай Құнанбайұлы да өз өлеңдерінде арсыз пайдакүнемдікті қатты сынаған. Пайда туралы айтылған бұл қағида – бизнестегі этиканың негізі. Ар-ұятын жоғалтпаған адамның тапқан пайдасы да берекелі, жұғымды болады.
Достықтағы пайда ұғымы қалай түсіндіріледі?
Қазақ мақалдарында «Жақсы достың пайдасы көп» делінген, бірақ бұл жердегі пайда – ақшалай емес, рухани қолдау, ақыл-кеңес және қиын сәттегі демеу. Шынайы дос сенен ешнәрсе дәметпейді, бірақ оның бар болуының өзі саған үлкен күш береді. Ал «Пайданың зоры — дос үшін шеккен зиян» деген терең мағыналы сөз бар. Бұл досың үшін құрбандыққа барудың өзі – рухани биіктік, яғни үлкен сауап пен адамдық пайда екенін білдіреді.
«Пайдасы бар зиян» деген не және ол қалай болуы мүмкін?
Бұл – парадокс болып көрінгенімен, өмірлік шындық. Кейде адам басына түскен қандай да бір сәтсіздік немесе «зиян» оны үлкен қателіктен сақтап қалуы мүмкін немесе болашаққа сабақ болады. Мысалы, қателік жасап, шығынға ұшырау – тәжірибе жинауға көмектеседі. Бұл – сол сәтте зиян болғанымен, түпкі нәтижесінде адамды шыңдайтын пайдалы сабақ. Пайда туралы осындай мақалдар бізді әр нәрсенің қайырын көре білуге, жамандықтың өзінен жақсылық іздеуге үйретеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
