Ұяңдық – адамның, әсіресе қыз баланың бойындағы нәзіктік, ибалылық және ұялшақтық қасиет. Қазақ халқы ұяң мінезді жоғары бағалаған, оны тәрбиеліліктің белгісі санаған. «Ұяңның ұяты көп» деген сөз ұяң адамның ар-намысты биік қоятынын, ұятты істерден аулақ жүретінін білдіреді. Алайда, шектен тыс ұяңдық кейде адамның өз пікірін айтуына кедергі келтіруі мүмкін. Төмендегі Ұяң туралы мақалдар ұят, намыс және қоғамдық этикет мәселелерін қозғайды.
Ұяң туралы таңдаулы мақалдар
- Ұяңның ұяты көп.
- Кедейлік-ұят емес; ұят-кедейліктен ұялу.
- Ауыз жесе көзі ұялады.
- Ұялған – қай кезде сый алған.
- Ұялмай қосылар.
- Ұрыспай айрылған.
- Қазаннан қақпақ кетсе, Иттен ұят кетеді.
- Арзымасқа алдырма, Аяғыңнан шалдырма… Атаңды ұятқа қалдырма.
- Бүркітін мақтағанның ұясын сұра, жігітін мақтағанның нағашысын сұра.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ауыз жесе көзі ұялады» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал сыйлық алудың немесе парақорлықтың психологиялық әсерін көрсетеді. Егер біреуден дәм татсаң немесе сыйлық алсаң, кейін оған қарсы сөйлеуге немесе тура қарауға ұяласың. «Ауыз» (жеген адам) «көзді» (ұятты) бағындырады. Бұл – тәуелділіктің бір түрі.
«Ұялған – қай кезде сый алған» деп неге айтылған?
Бұл сөз ұялшақ, тартыншақ адамның көбінесе өз үлесінен қағылатынын ескертеді. Егер адам өз құқығын сұрауға, ортаға шығуға ұялса, оған ешкім сыйлық әкеліп бермейді. Бұл мақал ұяңдықты жеңіп, белсенді болуға шақырады. Ұяң туралы айтқанда, бұл қасиеттің кемшілік тұсы осы.
«Қазаннан қақпақ кетсе, иттен ұят кетеді» дегеннің мағынасы не?
Бұл – сақтық пен жауапкершілік туралы. Егер адам өз мүлкіне (қазанға) ие болмаса, оны ашық қалдырса, онда ұрыға (итке) жол ашылады. Қылмыстың жасалуына кейде иесінің салғырттығы себеп болады. Тәртіп жоқ жерде арсыздық етек алады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
