Өтірік – шындықтың жауы, сенімнің қас дұшпаны. Қазақ халқы өтірікшіні «суайт» деп атап, оның сөзіне сенбеуге шақырған. «Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам» деген мақал жалған сөздің ғұмыры қысқа екенін, түбінде әшкереленетінін білдіреді. Өтірік айту – тек басқаларды алдау емес, ең алдымен өзін-өзі алдау және ар-ожданын ластау. Өтірікші туралы мақалдарда шыншылдық, уәдеге беріктік және сөз қадірі насихатталады. Өтірікші адамның куәлігі жүрмейтінін, оның шын сөзінің өзі күдік тудыратынын ескертетін бұл нақылдар адамды туралыққа тәрбиелейді.
Өтірікші туралы таңдаулы мақалдар
- Өтірікші алдымен өзін алдар.
- Өтірікшінің шын сөзі зая.
- Өтірік сөз өрге баспас.
- Өтірік сөз өрге шаппас.
- Ақылды өтірік шаршатады.
- Жолдас күту – жарға сын, жалған сөздік – арға сын.
- Қой – ұры, қойшы – өтірікші.
- Жылап айтқан шынға нанбайды, күліп айтқан өтірікке нанады.
- Жатқа сырыңды айтпа, өзіңе өтірік айтпа.
- Өтіріктің құйрығы бір-ақ тұтам.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Өтірікшінің шын сөзі зая» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл – сенімнен айырылудың салдары туралы сөз. Егер адам жиі өтірік айтып, өтірікші атанса, кейін ол шындықты айтса да, ешкім оған сенбейді. Оның шын сөзі де зая кетеді. Бұл «Өтірікші қойшы» туралы ертегінің негізгі идеясымен үндес. Өтірікші туралы бұл мақал беделді сақтаудың маңыздылығын ескертеді.
«Өтірік сөз өрге баспас» мақалы нені меңзейді?
Бұл мақал өтірікпен алысқа баруға, іс тындыруға болмайтынын білдіреді. Өрге шығу – қиындық, күш жұмсау. Өтірік сөз әлсіз, ол қиындықты жеңе алмайды, жарты жолда сүрінеді. Тек шындық қана адамды мақсатына жеткізеді.
«Қой – ұры, қойшы – өтірікші» деп неге айтылған?
Бұл – мал шаруашылығындағы бақылаудан туған сөз. Қой жайылымда жан-жаққа бытырап, көзден таса болса (ұрланғандай), қойшы оны іздемей, немесе жоғалтқанын жасырып, «бәрі түгел» деп өтірік айтуы мүмкін. Бұл кәсіби жауапсыздықты сынайтын әзіл-шыны аралас нақыл.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
