Қазақ халқының тұрмысында ұсталардың орны қашанда ерекше болған. Олар темірден түйін түйіп, қару-жарақ, еңбек құралдары мен сәндік бұйымдар жасаған, тіпті олардың бойында тылсым күш бар деп сенген. Алайда, халық ұсталардың өз жағдайын жасай алмайтын кездерін де әзіл-шыны аралас мақалдарға қосқан. «Етікші етікке жарымас» деген сөз соның айқын дәлелі. Бұл беттегі мақал-мәтелдер ұсталық өнердің қыр-сырын, шебердің мінезін және кәсіби ерекшеліктерін ашады. Ұстаға құрмет көрсету, оның еңбегін бағалау және құпиясына үңілу – бәрі осы қысқа жолдарда жатыр. Сіз мұнда Ұста туралы қызықты бақылаулар мен өмірлік шындықтарды табасыз. Бұл нақылдар тек кәсіп иелеріне ғана емес, кез келген еңбек адамына қатысты терең ойларды қозғайды.
Ұста туралы таңдаулы мақалдар
- Ұста пышаққа жарымас, етікші етікке жарымас.
- Ұстаның қолы ұзын.
- Ұста көрсең, ұрлығыңды жасыр.
- Ұста ұстаны көрсе, қолын қайрайды.
- Ұста ұрлық қылмайды, ұры ұсталық қылмайды.
- Ұстаға барсаң, істің жөнін айт.
- Ұстаға жақын болсаң, қолың майланар.
- Ұстаға сөз айтпа.
- Ұстаның өрісі көрігінен төсіне дейін.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ұста пышаққа жарымас, етікші етікке жарымас» деген мақал неліктен айтылған?
Бұл өмірде жиі кездесетін парадоксты жағдайды сипаттайды. Шебер адамдар өз уақыты мен күш-жігерін өзгелердің тапсырысын орындауға жұмсайтыны соншалық, өздеріне немесе өз отбасына көңіл бөлуге қолдары тимейді. Олар күні-түні халыққа қызмет етеді, бірақ дәл сол өздері жасайтын затқа өздері мұқтаж болып қалуы мүмкін. Бұл мақал кәсіби мамандардың жанқиярлық еңбегін және кейде өз мүддесін құрбан ететінін көрсетеді. Ұста туралы әңгімелегенде, бұл сөз тіркесі еңбекқорлық пен уақыт тапшылығының белгісі ретінде жиі қолданылады.
«Ұстаға сөз айтпа» деген тыйым нені білдіреді?
Темір ұсталары ежелгі наным-сенім бойынша отпен және темірмен жұмыс істейтіндіктен, киелі адамдар саналған. Олардың жұмысы өте ауыр және қауіпті, үлкен зейінді талап етеді. Сондықтан ұста жұмыс істеп жатқанда оның мазасын алуға, орынсыз сөз айтуға немесе сынауға болмайды деп есептелген. Екіншіден, ұста – өз ісінің шебері, ол нені қалай жасау керектігін басқалардан жақсы біледі. Бұл мақал кәсіби маманға құрмет көрсетуді және оның ісіне араласпауды ескертеді.
«Ұстаның өрісі көрігінен төсіне дейін» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал ұстаның жұмыс орны мен оның әлемінің шектеулі, бірақ маңызды екенін көрсетеді. Көрік (от үрлейтін құрал) пен төс (темір соғатын тұғыр) – ұстаның негізгі құралдары. Оның бүкіл өнері, табысы және өмірі осы екі заттың арасында өтеді. Сырт көзге оның әлемі тар сияқты көрінгенмен, ол сол жерде халыққа қажетті керемет бұйымдар жасайды. Бұл сөз маманның өз орнын білуі және сол орында табанды еңбек етуі туралы айтылған. Ұста туралы тереңірек үңілсек, бұл оның кәсібіне деген адалдығын білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
