Ұрыс-керіс – берекені қашырып, ынтымақты ыдырататын жағымсыз құбылыс. Қазақ халқы «Ұрыс бар жерде ырыс жоқ» деп, отбасындағы және ел ішіндегі татулықты қатты қадағалаған. Ұрыс көбінесе сабырсыздықтан, түсініспеушіліктен және өркөкіректіктен туындайды. Ата-бабаларымыз ұрысты жеңіс деп емес, жеңіліс деп қабылдаған, өйткені оның түбі – ұят пен өкініш. Бұл мақалдар жинағы адамды сабырға, кешірімділікке және бірлікке шақырады. Интернетте Ұрыс туралы іздеген адам, бұл сөздерден жанжалдың пайдасыз екенін және нағыз күш айқайда емес, ақыл мен еңбекте екенін ұғынады. Жаман адам ұрыс іздейді, жақсы адам жарасым іздейді.
Ұрыс туралы таңдаулы мақалдар
- Ырыс алды – ынтымақ.
- Ұрыс ырысты қашырар, ынтымақ халықты асырар.
- Үлкен ұрыста үзілмеген, кіші ұрыста үзілер.
- Көппен ұрысқан жеңілмес.
- Ұрыстың құны — құлдық.
- Ұрыс — ынтымақты бұзар.
- Ұрыс түбі — ұят.
- Ұрыстан ұтқан — ұлмас.
- Ұрыстан ұялмаған, істен ұялмайды.
- Ұрысқа ерген еріншек, ісіне ерген еңбекшек.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ұрыс түбі — ұят» дегенді қалай түсіндіруге болады?
Ұрыс кезінде адамдар ашуға бой алдырып, ауыр сөздер айтып, бір-бірінің намысына тиеді. Ашу тарқаған соң, айтылған сөздер мен жасалған іс-әрекеттер үшін адам ұялады. Бұл мақал ұрыстың нәтижесі ешқашан абырой әпермейтінін, тек өкініш пен ұятқа қалдыратынын ескертеді.
Ырыс пен ұрыс сөздерінің ұйқасуында қандай мән бар?
Қазақ тіліндегі бұл сөздердің дыбысталуы ұқсас болғанымен, мағынасы қарама-қарсы. «Ұрыс ырысты қашырар» дегенде, халық фонетикалық ұқсастықты пайдаланып, ұрыс-керістің материалдық және рухани байлықты (ырысты) жоятын күш екенін шегелеп айтқан. Ұрыс туралы мақалдардың басты философиясы осы.
«Ұрыстан ұтқан — ұлмас» деген не сөз?
Бұл сөз «ұрыста жеңіске жеткен адам бақытты болмайды немесе мұратына жетпейді» дегенді білдіреді (ұлмас – оңбас, өспес). Жанжал арқылы келген жеңістің баянды болмайтынын, адам тек бейбіт жолмен, келісіммен ғана шын мұратына жететінін көрсетеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
