Қазақ халқы үшін «өнер» сөзі өте кең мағынаны қамтиды: бұл ән салу мен күй тарту ғана емес, сонымен қатар қолөнер, шешендік, аңшылық және ұсталық сияқты сан алуан дағдылардың жиынтығы. «Жігітке жетпіс өнер де аз» деген сөз ер азаматтың әмбебап болуын, кез келген жағдайда жол таба білуін талап етеді. Өнер – адамды қор болудан сақтайтын, оны өзгелерден ерекшелейтін және ризық-несібесін айырып беретін қасиетті құрал. Ертедегі көшпелі ортада қолынан іс келетін шеберлер мен өнерпаздар қашан да құрметке бөленген. Осы жинақтағы Өнер туралы мақал-мәтелдер өнер үйренудің маңызын, талаптылықты және еңбек пен шеберліктің байланысын насихаттайды. Өнерлі адамның өрісі кең, ал өнерсіздің күні қараң екенін бабаларымыз өмірлік тәжірибе арқылы дәлелдеп кеткен.
Өнер туралы таңдаулы мақалдар
- Ерінбей еңбек қыл, жалықпай өнер біл.
- Ер өнерімен мақтансын.
- Өнерлі жігіт өрде озар, өнерсіз жігіт жер соғар.
- Өнерлі өрге жүзеді.
- Өнерді үйрен де, жирен.
- Көк темір көре өлтірмес, өнерліге өлім жоқ.
- Жігіт адамға жетпіс өнер де аз.
- Өнерлінің өрісі ұзақ.
- Талаптымен таласпа, өнер ердің қанаты.
- Ақыл көпке жеткізер, өнер көкке жеткізер.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Өнерлі өрге жүзеді» деген сөздің астарлы мағынасы қандай?
Судың ағысына қарсы (өрге) жүзу қиын, бірақ өнері мен білігі бар адам кез келген кедергіні жеңіп, биік мақсаттарға қол жеткізе алады. Бұл мақал шеберліктің адамға беретін мүмкіндіктері мен артықшылықтарын көрсетеді. Өнер туралы айтылған бұл сөз өміршеңдікті білдіреді.
«Өнерді үйрен де, жирен» деп неге айтылады?
Бұл жерде «жирен» сөзі «жиіркену» емес, жаман әдеттерден аулақ болу немесе қажет емес жерде қолданбау мағынасында болуы мүмкін. Алайда, көбінесе бұл мақал «жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» деген нұсқамен үндес келеді. Яғни, пайдалы өнерді игер, бірақ оны жамандыққа жұмсама.
Неліктен «өнерліге өлім жоқ»?
Өнерпаз немесе шебер адам артына өлмейтін мұра қалдырады. Оның жасаған бұйымдары, шығарған әндері немесе айтқан сөздері ұрпақтан ұрпаққа жалғасады. Физикалық тұрғыдан өлсе де, оның есімі мен өнері халық жадында мәңгі сақталады.
Жігітке жетпіс өнердің аз болуы нені білдіреді?
Бұл – максимализм және үздіксіз дамуға шақыру. Ер адам отбасын асыраушы және ел қорғаны болғандықтан, ол мал бағуды да, етік тігуді de, қару ұстауды да білуі керек. Бір ғана кәсіппен шектелу адамды дәрменсіз етуі мүмкін, сондықтан Өнер туралы мақалдар жан-жақтылықты қолдайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
