Өкпе – адам ағзасының маңызды мүшесі ғана емес, қазақ тілінде реніштің, наздың символы. «Өкпелеу» – бұл кек сақтау емес, жақын адамға деген көңілдің қалуы, наз айту. «Өкпеге қиса да, өлімге қимайды» деген сөз қазақтың бауырмалдығын, туысқандық сезімінің беріктігін көрсетеді. Реніш уақытша, ал туыстық мәңгілік. Алайда, орынсыз өкпелеу, тым назік болу да жақсы қасиет емес. «Өкпесі қара қазандай» деп, ренжігіш адамды келеке еткен. Төмендегі Өкпе туралы мақалдар адамдар арасындағы қарым-қатынасты реттеуге, кешірімді болуға және реніштің себебін түсінуге көмектеседі.
Өкпе туралы таңдаулы мақалдар
- Еңбек етпесең елге өкпелеме, егін екпесең жерге өкпелеме.
- Үйіңе келгенде үйдей өкпеңді айтпа.
- Мұртқа өкпелеп жүргенде сақал шықты.
- Өз ұлың – өкпеге тепкілесең де кетпес, кісі баласы – кісендесең де тұрмас.
- Жалғыз баласы бардың шығар-шықпас жаны бар, екі баласы бардың өкпе-бауыр, жалы бар, үш баласы бардың Бұқарда құты, Қорасанда қолы бар.
- Қалыңдығына өкпелеген қайнысына сәлем бермейді.
- Өкпеден соққан жел жаман, елінен безген ер жаман.
- Бетің қисық болса, айнаға өкпелеме.
- Жаман өкпелеймін деп, сыбағасынан құр қалады.
- Жаман асқа өкпелейді, жақсы басқа өкпелейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Еңбек етпесең елге өкпелеме» деген мақалдың негізгі идеясы не?
Бұл мақал адамды жауапкершілікке шақырады. Адамның жағдайының нашар болуына көбінесе оның өзінің жалқаулығы немесе әрекетсіздігі себеп болады. Өз қателігін мойындамай, кінәні қоғамнан, елден немесе тағдырдан іздеу – дұрыс емес. Еңбек еткен адам ғана нәтиже талап ете алады. Өкпе туралы айтқанда, бұл ең әділ және кең тараған нақыл.
«Өз ұлың – өкпеге тепкілесең де кетпес» деген сөз нені білдіреді?
Бұл мақал қандас туыстықтың күшін көрсетеді. Өз балаңды қанша ұрыссаң да, жазаласаң да (өкпеге тепкілесең де), ол сенен безіп кетпейді, түбінде қайтып келеді, кешіреді. Ал бөтен адам (кісі баласы) кішкене ренішке бола кетіп қалуы мүмкін. Бұл ата-ана мен бала арасындағы үзілмес байланысты сипаттайды.
«Мұртқа өкпелеп жүргенде сақал шықты» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл – уақытты бос ренішпен өткізіп алу туралы айтылған өкініш. Адам ұсақ-түйекке бола ренжіп, маңызды істерді кейінге қалдырады. Сөйтіп жүргенде уақыт өтеді, адам қартаяды (сақал шығады), ал мәселе сол күйі шешілмеген болып қалады. Мақал ренішті ұмытып, алға жылжу керектігін ескертеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
