Қазақ халқының таным-түсінігінде нан – барлық астың төресі әрі қасиеттісі болып саналады. Дастарханға ең бірінші нан қойылып, дәм тату рәсімі де осы қастерлі тағамнан басталады. «Нанды бір қолмен үзбе», «нан қиқымын шашпа» деген тыйым сөздер бала кезден құлаққа сіңісті болып, ұрпақ тәрбиесінің негізіне айналған. Ертеде алыс сапарға шыққан жолаушы үйінен нан ауыз тиіп аттанса, аман-есен ораламын деп сенген. Тіпті жолда жатқан нан сынығын көрсе, оны жерден көтеріп, биік жерге немесе құс шоқитын таза орынға қою – әрбір мұсылманның борышы. Бұл – еңбекке деген құрметтің және тоқшылыққа шүкіршіліктің белгісі. Осы беттегі Нан туралы мақал-мәтелдер нанның қадір-қасиетін, оның адам өміріндегі орнын айқындай түседі. Ашаршылықты, жоқшылықты бастан кешкен халық нанның әр түйірін алтыннан ардақ тұтқан. Бұл нақылдар бүгінгі ұрпақты ысырапшылдықтан тыйып, бардың бағасын білуге шақырады.
Нан туралы таңдаулы мақалдар
- Ас атасы — нан.
- Нан бар жерде — ән бар.
- Нанды баспа.
- Нанның қадірін аш адам біледі.
- Нансыз ас болмайды.
- Нан – тіршіліктің нәрі.
- Нан болса, бәрі болады.
- Нанды тепкен — ырысын төккен.
- Нан — берекенің басы.
- Нанға құрмет — өмірге құрмет.
Жиі қойылатын сұрақтар
Неліктен қазақта «Ас атасы – нан» деп айтылады?
Себебі нан – адамзаттың негізгі қорегі, күш-қуат көзі. Қандай мол дастархан жайылса да, нансыз ас толық болып есептелмейді. Бидай өсіру, ұн тарту және нан пісіру – орасан зор еңбекті талап ететін үрдіс, сондықтан халық бұл тағамды ерекше құрметтеп, «ата» дәрежесіне көтерген. Нан туралы айтылған бұл мақал оның дастархандағы басты орнын көрсетеді.
«Нанды баспа» деген тыйымның астарында қандай мән бар?
Нанды басу – қазақ ұғымында ең ауыр күнәлардың бірі. Бұл – ризық-несібені қорлау, Алланың берген нығметіне қарсы шығу деген сөз. Нанды аяққа таптаған адамның ырысы кесіледі, берекесі қашады деген сенім бар. Бұл тыйым адамды ұқыптылыққа және асқа деген құрметке баулиды.
Нан мен әннің байланысы туралы мақал нені білдіреді?
«Нан бар жерде – ән бар» деген сөз тоқшылық пен бейбітшіліктің белгісі. Елдің қарны тоқ, уайымы жоқ болса ғана өнерге, мерекеге, көңіл көтеруге мүмкіндік туады. Аштық жайлаған жерде қайғы басым болады. Нан туралы бұл нақыл материалдық игіліктің рухани көңіл-күйге әсерін дәл сипаттайды.
Нанның қадірін кімдер жақсы біледі?
Мақалда айтылғандай, «Нанның қадірін аш адам біледі». Тоқшылықта жүрген адам нанның қаншалықты маңызды екенін кейде байқамай қалуы мүмкін. Ал қиыншылықты көрген, аштықты сезінген жан үшін бір үзім нан – өмірмен тең. Бұл сөз барға қанағат етуді және қолда бар нығметті жоғалтпай тұрып бағалауды ескертеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
