Намыс – ер азаматтың өзегі, елдің қорғаны және тұлғаның рухани діңгегі. Қазақ танымында намыссыз өмір сүру – құлшылықпен тең. «Ер намысы – ел намысы» деген қағида әрбір еркекті өз отанының, отбасының және руының абыройын қорғауға міндеттейді. Намыс – бұл өркөкіректік немесе менмендік емес, бұл әділетсіздікке төзбеу, берген сөзінде тұру және қиындықта жасымау қасиеті. Тарихымыздағы батырлардың ерліктері тек осы намыс отының арқасында жүзеге асқан. Бұл бөлімдегі Намыс туралы мақал-мәтелдер намыстың құдіретін, оны жоғары ұстаудың маңызын және намыссыздықтың қорлығын сипаттайды. Мал мен дүниені жоғалтсаң да, намысты жоғалтуға болмайтынын бабаларымыз қатаң ескерткен.
Намыс туралы таңдаулы мақалдар
- Ер – намысының құлы.
- Бөріктінің намысы бір.
- Ерді намыс өлтірер.
- Ер намысы — ел намысы.
- Шөлдің қамысы болмайды, жаманның намысы болмайды.
- Ер жігіт елінің ұлы, намысының құлы.
- Жігітке жар қымбат, намыс пен ар қымбат.
- Жүйрік алысқа, жігіт намысқа шабады.
- Мал сақтама, ар сақта.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ерді намыс өлтірер» деген мақалдың мағынасы қандай?
Бұл мақал намыстың адамға беретін психологиялық әсерін көрсетеді. Намысты ер үшін жеңілу, сөзінде тұрмау немесе қорлық көру өлімнен де ауыр. Ол намысын қорғау жолында жанын қиюға да бар. Екінші жағынан, шамадан тыс намысқойлық кейде адамды күйзеліске түсіріп, денсаулығына зиян келтіруі мүмкін.
«Бөріктінің намысы бір» деп нені айтады?
«Бөрікті» деп бұл жерде ер адамдарды айтып тұр. Бұл сөз ер азаматтардың ынтымақтастығын білдіреді. Егер бір жігітке немесе ауылға қауіп төнсе, басқа ерлер де оның намысын өз намысындай көріп, бірге көтерілуі керек. Бұл – ерлер қауымдастығының жазылмаған кодексі.
Намыс пен байлық қалай салыстырылады?
«Мал сақтама, ар сақта» деген қысқа мақал құндылықтар иерархиясын анықтайды. Мал-мүлік – қолдың кірі, бүгін бар, ертең жоқ. Ал ар-намыс – адамның аты, тегі және абыройы. Намысты ақшаға сатып алуға болмайды, оны тек таза, адал өмірмен сақтауға болады. Намыс туралы нақылдар рухани байлықты дәріптейді.
«Жаманның намысы болмайды» деген кімдерге қатысты?
Бұл өз-өзін сыйламайтын, ез, қорқақ және принципсіз адамдарға берілген баға. Ондай адамдар қорлыққа көне береді, елдің сөзіне намыстанбайды, тек қара басының қамын ойлайды. Намыстың болмауы – тұлғалық қасиеттің жоқтығын білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
