Найза – батырлардың бес қаруының бірі, ерліктің және шабуылдың символы. Ұзын сапты, үшкір темір ұшты найза жауды алыстан жайратуға арналған. Халық ауыз әдебиетінде «найза» сөзі өткірлік, дәлдік және сұстылық мағынасында қолданылады. Көзқарастың өткірлігін «көзі – найза» деп суреттесе, сөздің өткірлігін де осы қарумен салыстырады. Найза туралы мақалдарда соғыс өнері, батырлық және ел қорғау парызы баяндалады. «Найза бойы қар» деген тіркес қыстың қаталдығын өлшейтін өлшемге айналған. Төмендегі нақылдар найзаның тарихи және мәдени маңызын аша түседі.
Найза туралы таңдаулы мақалдар
- Найза бойы қар кетпей, жауға шаппа.
- Найзаның ұшы өткір болса, жау тозар.
- Қолы жоққа найза не
керек? - Найзаның орны ұрыста.
- Кіші жүзді найза беріп жауға қой.
- Бай болсаң, халыққа пайдаң тисін; Батыр болсаң, дұшпанға найзаң
тисін. - Найзасының ұшы алтын.
- Көңіл
— дария, көз — найза.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Найза бойы қар кетпей, жауға шаппа» мақалының стратегиялық мәні қандай?
Бұл – әскери сақтық пен қолайлы сәтті күту туралы мақал. Қалың қарда (найза бойы) ат жүре алмайды, әскердің қимылы шектеледі. Сондықтан жауға шабу үшін жолдың ашылуын, қолайлы жағдайды күту керек. Ауыспалы мағынада, кез келген іске дайындықсыз, жағдай пісіп-жетілмей тұрып кіріспеу керектігін ескертеді.
«Кіші жүзді найза беріп жауға қой» деген сөздің тарихи астары бар ма?
Иә, бұл қазақтың үш жүзінің тарихи рөлін сипаттайтын әйгілі нақылдың бір бөлігі. Кіші жүз руларының жаугершілік заманда батыс шекараны қорғаудағы ерлігі мен қайсарлығын, соғыс өнеріне бейімділігін көрсетеді. Оларды «найза ұстаған батырлар» ретінде бағалаған. Найза туралы бұл сөз ел қорғаудағы бірлікті меңзейді.
«Көңіл — дария, көз — найза» теңеуі нені білдіреді?
Бұл – адамның ішкі және сыртқы дүниесінің сипаттамасы. Көңіл дария сияқты кең, терең әрі тылсым болса, көз найза сияқты өткір, бәрін көріп, байқап тұрады. Көз – көңілдің айнасы ғана емес, оның барлаушысы. Адамның сезімталдығы мен көрегендігін әдемі бейнелеген.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
