Мақтаншақтық – қазақ халқының этикасында құпталмайтын қасиеттердің бірі, бірақ орынды мақтаныш пен бос мақтанның аражігін ажырата білу керек. Халық даналығы «Мақтаншақ – ақылы жоқ, желөкпе» деп, негізсіз мақтанатын адамдарды сынға алған. Алайда, өз еңбегімен, өнерімен немесе елімен мақтану – жарасымды құбылыс. Бұл мақалдар жинағы адамды кішіпейілділікке тәрбиелеп, «бос бөшке болмауға» шақырады. Іс бітпей жатып мақтану немесе өзгелерді менсінбеу – надандықтың белгісі. Қазіргі заманда әлеуметтік желілер арқылы Мақтан туралы тақырып өзекті бола түсуде. Нағыз батыр немесе шебер өз ісімен дәлелдейді, ал мақтаншақ тек сөзімен ғана көзге түсуге тырысады.
Мақтан туралы таңдаулы мақалдар
- Еңбек ет те мақтан, ойнап күл де шаттан.
- Батыр мақтанса, жауға шапқанын айтар.
- Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
- Ер өнерімен мақтансын.
- Білім таппай мақтанба, өнер таппай баптанба.
- Ақылды мақтанса істі тындырар, ақымақ мақтанса аяғын сындырар.
- Ата даңқымен қыз өтер, мата даңқымен бөз өтер.
- Тағасының күмісіне мақтанба, атыңның жүрісіне мақтан.
- Қарға мақтанып сұңқар болмас, есек мақтанып тұлпар болмас.
- Жақсымын деп мақтанба, халық айтпай. Батырмын деп баптанба, барып қайтпай.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Еңбек ет те мақтан» деген сөз нені меңзейді?
Бұл мақал мақтануға құқығың болу үшін алдымен нәтижелі еңбек ету керектігін ескертеді. Ештеңе тындырмай жатып мақтану – ұят іс. Адам тек өз маңдай терімен келген жеңісіне ғана қуанып, соны мақтаныш етуіне болады.
Ақылды мен ақымақтың мақтануында қандай айырмашылық бар?
Ақылды адам мақтанса да, істің нәтижесін көрсетеді және ол мақтаныш оны жаңа биіктерге жетелейді. Ал ақымақ адам құр сөзбен мақтанып, ақырында опық жейді немесе «аяғын сындырады». Мақтан туралы мақалдар бос кеуделіктен сақтандырады.
«Жақсымын деп мақтанба, халық айтпай» дегенді қалай түсінеміз?
Адамның жақсы немесе жаман екеніне баға беретін – халық. Өзіңді қанша жерден мақтасаң да, егер ел сені мойындамаса, ол сөздің құны жоқ. Бұл мақал адамды қарапайым болуға және бағаны өзгелердің беруіне мүмкіндік қалдыруға үндейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
