Күшік – иттің баласы, әлі өсіп-жетілмеген, тәжірибесіз тіршілік иесі. Халық даналығында күшік бейнесі арқылы адамның шикілігі, кейде жағымпаздығы немесе дәрменсіздігі суреттеледі. Әсіресе, жақсылықты білмейтін, «асырап алған күшігі ауызды жалаған» жағдайлар Күшік туралы мақалдарда жиі кездеседі. Бұл сөздер тәрбиенің маңызын, тектіліктің рөлін және әлеуметтік статусты анықтау үшін қолданылады. «Күшік күйеу» сияқты тіркестер қазақ қоғамындағы жігіттің намысына тиетін ұғымдарды да қамтиды. Төмендегі мақал-мәтелдерден сіз жастық шақтың, тәрбиенің және адамгершілік қарым-қатынастың түрлі қырларын байқайсыз.
Күшік туралы таңдаулы мақалдар
- Ит төлеуі – бір күшік.
- Кішкене иттің қартайғанша күшік аты қалмайды.
- Күшік күйеу болғанша, иттің күшігі бол.
- Аққан дария арам болмас, неше күшік сарыса да.
- Ит күшігін асырап, аузыңды жалатады.
- Ит күшігін асырап, тазы қыл.
- Ит күшігін асырап, ит болады.
- Ит күшігімен ойнайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Күшік күйеу болғанша, иттің күшігі бол» деген сөз қандай мағына береді?
Бұл – ер азаматтың намысын қайрайтын өте ауыр сөз. Қазақ дәстүрінде үйленген жігіттің қайын жұртының қолында тұруы (күшік күйеу болу) ерсі саналған. Бұл мақал өз шаңырағын құра алмай, өзгенің босағасында жүргенше, иттің күшігі болған артық деп, тәуелсіздік пен дербестікті бәрінен жоғары қояды.
Күшік туралы мақалдарда тәрбие мәселесі қалай айтылған?
«Ит күшігін асырап, аузыңды жалатады» деген мақал жақсылыққа жамандықпен жауап беретін, тәрбиесіз, тексіз адамдар туралы айтылады. Бөтен немесе жаман қанды баурыңа бассаң, түбінде сатқындық жасайды деген сақтандыру бар.
«Аққан дария арам болмас, неше күшік сарыса да» деген теңеу нені білдіреді?
Бұл – кеңпейілділік пен тазалық туралы ғажап теңеу. Үлкен, кең пейілді, жаны таза адамға немесе ұлы іске ұсақ-түйек адамдардың жасаған жамандығы, өсегі (күшіктің сарығаны) еш зиянын тигізе алмайды. Ақиқат пен ұлылық кірлемейді.
«Ит төлеуі – бір күшік» деген не?
Бұл – құн мен өтем туралы сөз. Арзан нәрсенің құны да арзан болады. Иттің орнын тек күшігі ғана баса алады, одан артық ештеңе күтуге болмайды деген мағынада, кейде адамның орнына қатысты да айтылады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
