Күміс – қазақ тұрмысында алтыннан кейін тұратын, бірақ қолданыс аясы өте кең және қастерлі металл. Зергерлік бұйымдарда, ат әбзелдерінде, ыдыс-аяқта күмістің мол қолданылуы оның тазартқыш қасиетіне және сұлулығына байланысты. Күміс – адалдықтың, тазалықтың және ақсүйектіктің белгісі. Сөз өнерінде «күміс көмей», «күміс күлкі» сияқты теңеулер әдемілік пен әуезділікті сипаттау үшін пайдаланылады. Алайда, халық даналығында күміс көбінесе алтынмен салыстырылып, екінші орынға қойылады немесе белгілі бір құбылыстардың айырмашылығын көрсету үшін қолданылады. Мысалы, сөйлеу мен үндемеудің арасалмағын өлшегенде күміс пен алтын керемет балама болып табылады. Төмендегі Күміс туралы мақалдар осы металдың символдық мәнін және адам өміріндегі түрлі жағдайларды бейнелеудегі рөлін көрсетеді.
Күміс туралы таңдаулы мақалдар
- Есекке күміс ер жараспас.
- Көп сөз – күміс, аз сөз – алтын.
- Өлең – алтын, сөз – күміс.
- Күміс күнге қонса, Алтын (өз. аяғымен келер.
- Әдемі сөз-күміс, ал жақсы іс — алтын.
- Алтын мен күміс жерде құлап жатқан жоқ.
- Мылтығыңның күмісін айтпа, Тиісін айт.
- Сөз күміс болса, үндемеу — алтын.
- Алтын-күміс тас болар.
- Арпа, бидай ас екен, Алтын, күміс тас екен.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Есекке күміс ер жараспас» деген мақал кімдерге қарата айтылады?
Бұл мақал тектілік пен лайықтылық туралы. Есекке қанша қымбат күміс ер салсаң да, ол тұлпар болып кетпейді. Сол сияқты, надандар мен қасиетсіз адамдарға қымбат киім кигізіп, сый көрсеткенмен, олардың болмысы өзгермейді. Сән-салтанат тек лайықты адамға ғана жарасады.
Сөздің «күміс» болуы нені білдіреді?
«Сөз – күміс» дегенде, оның құндылығы мойындалады, бірақ «үндемеу – алтын» екені ескертіледі. Яғни, сөйлей білу – өнер, жақсы қасиет, бірақ дер кезінде үндемей қалу – одан да жоғары даналық. Күміс туралы мақалдар осы екі қасиеттің аражігін ажыратып береді.
«Арпа, бидай ас екен, алтын, күміс тас екен» деп неге айтқан?
Бұл сөз ашаршылық пен жоқшылық кезінде шыққан болуы мүмкін. Адамның өмірін сақтайтын нәрсе – тағам (арпа, бидай), ал алтын мен күміс жеуге жарамайтын, жай ғана жылтырақ тас. Қиын қыстау заманда материалдық байлықтан гөрі тіршілік нәрі маңыздырақ екенін еске салады.
Мылтықтың күмісі туралы мақал нені меңзейді?
«Мылтығыңның күмісін айтпа, тиісін айт» деген мақал істің сыртқы жылтырағына емес, нәтижесіне мән беру керектігін айтады. Қарудың сырты күміспен әшекейленгені маңызды емес, оның нысанаға дәл тиюі маңызды. Бұл кез келген істе мазмұн мен сапаның бірінші орында тұратынын көрсетеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
